દન્યઃ શૂદ્રઃ સ્વયમહમિતિ સ્નાતિ નિત્યં તયૈવ .
શૂદ્રૌ સાક્ષાદપિ ચ ચરતો જાતિભેદભ્રમેણ ..૧૦૧..
કમ્મમસુહં કુસીલં સુહકમ્મં ચાવિ જાણહં સુસીલં .
ભાવાર્થ : — અજ્ઞાનસે એક હી કર્મ દો પ્રકાર દિખાઈ દેતા થા ઉસે સમ્યક્જ્ઞાનને એક પ્રકારકા બતાયા હૈ . જ્ઞાન પર જો મોહરૂપ રજ ચઢી હુઈ થી ઉસે દૂર કર દેનસે યથાર્થ જ્ઞાન પ્રગટ હુઆ હૈ; જૈસે બાદલ યા કુહરેકે પટલસે ચન્દ્રમાકા યથાર્થ પ્રકાશન નહીં હોતા, કિન્તુ આવરણકે દૂર હોને પર વહ યથાર્થ પ્રકાશમાન હોતા હૈ, ઇસીપ્રકાર યહાઁ ભી સમઝ લેના ચાહિએ .૧૦૦.
અબ પુણ્ય-પાપકે સ્વરૂપકા દૃષ્ટાન્તરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — (શૂદ્રાકે પેટસે એક હી સાથ જન્મકો પ્રાપ્ત દો પુત્રોંમેંસે એક બ્રાહ્મણકે યહાઁ ઔર દૂસરા શૂદ્રાકે ઘર પલા . ઉનમેંસે) [એક : ] એક તો [બ્રાહ્મણત્વ-અભિમાનાત્ ] ‘મૈં બ્રાહ્મણ હૂઁ’ ઇસપ્રકાર બ્રાહ્મણત્વકે અભિમાનસે [દૂરાત્ ] દૂરસે હી [મદિરાં ] મદિરાકા [ત્યજતિ ] ત્યાગ કરતા હૈ, ઉસે સ્પર્શ તક નહીં કરતા; તબ [અન્યઃ ] દૂસરા [અહમ્ સ્વયમ્ શૂદ્રઃ ઇતિ ] ‘મૈં સ્વયં શૂદ્ર હૂઁ’ યહ માનકર [નિત્યં ] નિત્ય [તયા એવ ] મદિરાસે હી [સ્નાતિ ] સ્નાન ક રતા હૈ અર્થાત્ ઉસે પવિત્ર માનતા હૈ . [એતૌ દ્વૌ અપિ ] યદ્યપિ વે દોનોં [શૂદ્રિકાયાઃ ઉદરાત્ યુગપત્ નિર્ગતૌ ] શૂડ્ડદ્રાકે પેટસે એક હી સાથ ઉત્પન્ન હુએ હૈં વે [સાક્ષાત્ શૂદ્રૌ ] (પરમાર્થતઃ) દોનોં સાક્ષાત્ શૂદ્ર હૈં, [અપિ ચ ] તથાપિ [જાતિભેદભ્રમેણ ] જાતિભેદકે ભ્રમ સહિત [ચરતઃ ] પ્રવૃત્તિ (આચરણ) ક રતે હૈં . ઇસીપ્રકાર પુણ્ય ઔર પાપકે સમ્બન્ધમેં સમઝના ચાહિએ .
ભાવાર્થ : — પુણ્ય – પાપ દોનોં વિભાવપરિણતિસે ઉત્પન્ન હુએ હૈં, ઇસલિયે દોનોં બન્ધનરૂપ હી હૈં . વ્યવહારદૃષ્ટિસે ભ્રમવશ ઉનકી પ્રવૃત્તિ ભિન્ન-ભિન્ન ભાસિત હોનેસે, વે અચ્છે ઔર બૂરે રૂપસે દો પ્રકાર દિખાઈ દેતે હૈં . પરમાર્થદૃષ્ટિ તો ઉન્હેં એકરૂપ હી, બન્ધરૂપ હી, બુરા હી જાનતી હૈ .૧૦૧.
અબ શુભાશુભ કર્મકે સ્વભાવકા વર્ણન ગાથામેં કરતે હૈં : —
કિસ રીત હોય સુશીલ જો સંસારમેં દાખિલ કરે ? ૧૪૫..
૨૩૬