શુભાશુભજીવપરિણામનિમિત્તત્વે સતિ કારણભેદાત્, શુભાશુભપુદ્ગલપરિણામમયત્વે સતિ સ્વભાવભેદાત્, શુભાશુભફલપાકત્વે સત્યનુભવભેદાત્, શુભાશુભમોક્ષબન્ધમાર્ગાશ્રિતત્વે સત્યાશ્રય- ભેદાત્ ચૈકમપિ કર્મ કિંચિચ્છુભં કિંચિદશુભમિતિ કેષાંચિત્કિલ પક્ષઃ . સ તુ સપ્રતિપક્ષઃ . તથા હિ — શુભોઽશુભો વા જીવપરિણામઃ કેવલાજ્ઞાનમયત્વાદેકઃ, તદેકત્વે સતિ કારણાભેદાદેકં કર્મ . શુભોઽશુભો વા પુદ્ગલપરિણામઃ કેવલપુદ્ગલમયત્વાદેકઃ, તદેકત્વે સતિ સ્વભાવાભેદાદેકં કર્મ . શુભોઽશુભો વા ફલપાકઃ કેવલપુદ્ગલમયત્વાદેકઃ, તદેકત્વે સત્યનુભાવાભેદાદેકં કર્મ . શુભાશુભૌ
ગાથાર્થ : — [અશુભં ક ર્મ ] અશુભ ક ર્મ [કુ શીલં ] કુશીલ હૈ ( – બુરા હૈ) [અપિ ચ ] ઔર [શુભક ર્મ ] શુભ ક ર્મ [સુશીલમ્ ] સુશીલ હૈ ( – અચ્છા હૈ) ઐસા [જાનીથ ] તુમ જાનતે હો! [તત્ ] (કિ ન્તુ) વહ [સુશીલં ] સુશીલ [ક થં ] કૈસે [ભવતિ ] હો સકતા હૈ [યત્ ] જો [સંસારં ] (જીવકો) સંસારમેં [પ્રવેશયતિ ] પ્રવેશ ક રાતા હૈ ?
ટીકા : — કિસી કર્મમેં શુભ જીવપરિણામ નિમિત્ત હોનેસે કિસીમેં અશુભ જીવપરિણામ નિમિત્ત હોનેસે કર્મકે કારણોંમેં ભેદ હોતા હૈ; કોઈ કર્મ શુભ પુદ્ગલપરિણામમય ઔર કોઈ અશુભ પુદ્ગલપરિણામમય હોનેસે કર્મકે સ્વભાવમેં ભેદ હોતા હૈ; કિસી કર્મકા શુભ ફલરૂપ ઔર કિસીકા અશુભ ફલરૂપ વિપાક હોનેસે કર્મકે અનુભવમેં ( – સ્વાદમેં) ભેદ હોતા હૈ; કોઈ કર્મ શુભ ( – અચ્છે) ઐસે મોક્ષમાર્ગકે આશ્રિત હોનેસે ઔર કોઈ કર્મ અશુભ ( – બુરે) ઐસે બન્ધમાર્ગકે આશ્રિત હોનેસે કર્મકે આશ્રયમેં ભેદ હોતા હૈ . (ઇસલિયે) યદ્યપિ (વાસ્તવમેં) કર્મ એક હી હૈ તથાપિ કઈ લોગોંકા ઐસા પક્ષ હૈ કિ કોઈ કર્મ શુભ હૈ ઔર કોઈ અશુભ હૈ . પરન્તુ વહ (પક્ષ) પ્રતિપક્ષ સહિત હૈ . વહ પ્રતિપક્ષ (અર્થાત્ વ્યવહારપક્ષકા નિષેધ કરનેવાલા નિશ્ચયપક્ષ) ઇસપ્રકાર હૈ : —
શુભ યા અશુભ જીવપરિણામ કેવલ અજ્ઞાનમય હોનેસે એક હૈ; ઔર ઉસકે એક હોનેસે કર્મકે કારણમેં ભેદ નહીં હોતા; ઇસિલયે કર્મ એક હી હૈ . શુભ યા અશુભ પુદ્ગલપરિણામ કેવલ પુદ્ગલમય હોનેસે એક હૈ; ઉસકે એક હોનેસે કર્મકે સ્વભાવમેં ભેદ નહીં હોતા; ઇસિલયે કર્મ એક હી હૈ . શુભ યા અશુભ ફલરૂપ હોનેવાલા વિપાક કેવલ પુદ્ગલમય હોનેસે એક હી હૈ; ઉસકે એક હોનેસે કર્મકે અનુભવમેં ( – સ્વાદમેં) ભેદ નહીં હોતા; ઇસલિયે કર્મ એક હી હૈ . શુભ ( – અચ્છા) ઐસા મોક્ષમાર્ગ તો કેવલ જીવમય હૈ ઔર અશુભ ( – બુરા) ઐસા બન્ધમાર્ગ તો કેવલ પુદ્ગલમય હૈ, ઇસલિયે વે અનેક ( – ભિન્ન ભિન્ન, દો) હૈ; ઔર ઉનકે અનેક હોને પર ભી કર્મ તો