પુદ્ગલમયબન્ધમાર્ગાશ્રિતત્વેનાશ્રયાભેદાદેકં કર્મ .
એક હી હૈ .
ભાવાર્થ : — કોઈ કર્મ તો અરહન્તાદિમેં ભક્તિ – અનુરાગ, જીવોંકે પ્રતિ અનુકમ્પાકે પરિણામ ઔર મન્દ કષાયકે ચિત્તકી ઉજ્જ્વલતા ઇત્યાદિ શુભ પરિણામોંકે નિમિત્તસે હોતે હૈં ઔર કોઈ તીવ્ર ક્રોધાદિક અશુભ લેશ્યા, નિર્દયતા, વિષયાસક્તિ ઔર દેવ – ગુરુ આદિ પૂજ્ય પુરુષોંકે પ્રતિ વિનયભાવસે નહીં પ્રવર્તના ઇત્યાદિ અશુભ પરિણામોંકે નિમિત્તસે હોતે હૈં; ઇસપ્રકાર હેતુભેદ હોનેસે કર્મકે શુભ ઔર અશુભ ઐસે દો ભેદ હૈં . સાતાવેદનીય, શુભ-આયુ, શુભનામ ઔર શુભગોત્ર — ઇન કર્મોંકે પરિણામોં ( – પ્રકૃતિ ઇત્યાદિ – )મેં તથા ચાર ઘાતીકર્મ, અસાતાવેદનીય, અશુભ-આયુ, અશુભનામ ઔર અશુભગોત્ર — ઇન કર્મોંકે પરિણામોં ( – પ્રકૃતિ ઇત્યાદિ – )મેં ભેદ હૈ; ઇસપ્રકાર સ્વભાવભેદ હોનેસે કર્મોંકે શુભ ઔર અશુભ દો ભેદ હૈં . કિસી કર્મકે ફલકા અનુભવ સુખરૂપ ઔર કિસીકા દુઃખરૂપ હૈ; ઇસપ્રકાર અનુભવકા ભેદ હોનેસે કર્મકે શુભ ઔર અશુભ ઐસે દો ભેદ હૈં . કોઈ કર્મ મોક્ષમાર્ગકે આશ્રિત હૈ (અર્થાત્ મોક્ષમાર્ગમેં બન્ધતા હૈ) ઔર કોઈ કર્મ બન્ધમાર્ગકે આશ્રિત હૈ; ઇસપ્રકાર આશ્રયકા ભેદ હોનેસે કર્મકે શુભ ઔર અશુભ દો ભેદ હૈં . ઇસપ્રકાર હેતુ, સ્વભાવ, અનુભવ ઔર આશ્રય — ઐસે ચાર પ્રકારસે કર્મમેં ભેદ હોનેસે કોઈ કર્મ શુભ ઔર કોઈ અશુભ હૈ; ઐસા કુછ લોગોંકા પક્ષ હૈ .
અબ ઇસ ભેદાભેદકા નિષેધ કિયા જાતા હૈ : — જીવકે શુભ ઔર અશુભ પરિણામ દોનોં અજ્ઞાનમય હૈં, ઇસલિયે કર્મકા હેતુ એક અજ્ઞાન હી હૈ; અતઃ કર્મ એક હી હૈ . શુભ ઔર અશુભ પુદ્ગલપરિણામ દોનોં પુદ્ગલમય હી હૈં, ઇસલિયે કર્મકા સ્વભાવ એક પુદ્ગલપરિણામરૂપ હી હૈ; અતઃ કર્મ એક હી હૈ . સુખ-દુઃખરૂપ દોનોં અનુભવ પુદ્ગલમય હી હૈં, ઇસલિયે કર્મકા અનુભવ એક પુદ્ગલમય હી હૈ; અતઃ કર્મ એક હી હૈ . મોક્ષમાર્ગ ઔર બન્ધમાર્ગમેં, મોક્ષમાર્ગ તો કેવલ જીવકે પરિણામમય હી હૈ ઔર બન્ધમાર્ગ કેવલ પુદ્ગલકે પરિણામમય હી હૈ, ઇસલિયે કર્મકા આશ્રય માત્ર બન્ધમાર્ગ હી હૈ (અર્થાત્ કર્મ એક બન્ધમાર્ગકે આશ્રયસે હી હોતા હૈ — મોક્ષમાર્ગમેં નહીં હોતા) અતઃ કર્મ એક હી હૈ . ઇસપ્રકાર કર્મકે શુભાશુભ ભેદકે પક્ષકો ગૌણ કરકે ઉસકા નિષેધ કિયા હૈ; ક્યોંકિ યહાઁ અભેદપક્ષ પ્રધાન હૈ, ઔર યદિ અભેદપક્ષસે દેખા જાય તો કર્મ એક હી હૈ — દો નહીં ..૧૪૫..
અબ ઇસી અર્થકા સૂચક કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
૨૩૮