શિવસ્યાયં હેતુઃ સ્વયમપિ યતસ્તચ્છિવ ઇતિ .
તતો જ્ઞાનાત્મત્વં ભવનમનુભૂતિર્હિ વિહિતમ્ ..૧૦૫..
ભાવાર્થ : — જ્ઞાનરૂપ પરિણમન હી મોક્ષકા કારણ હૈ ઔર અજ્ઞાનરૂપ પરિણમન હી બન્ધકા કારણ હૈ; વ્રત, નિયમ, શીલ, તપ ઇત્યાદિ શુભ ભાવરૂપ શુભકર્મ કહીં મોક્ષકે કારણ નહીં હૈં, જ્ઞાનરૂપ પરિણમિત જ્ઞાનીકે વે શુભ કર્મ ન હોને પર ભી વહ મોક્ષકો પ્રાપ્ત કરતા હૈ; તથા અજ્ઞાનરૂપ પરિણમિત અજ્ઞાનીકે વે શુભ કર્મ હોને પર ભી વહ બન્ધકો પ્રાપ્ત કરતા હૈ ..૧૫૩..
અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [યદ્ એતદ્ ધ્રુવમ્ અચલમ્ જ્ઞાનાત્મા ભવનમ્ આભાતિ ] જો યહ જ્ઞાનસ્વરૂપ આત્મા ધ્રુવરૂપસે ઔર અચલરૂપસે જ્ઞાનસ્વરૂપ હોતા હુઆ — પરિણમતા હુઆ ભાસિત હોતા હૈ [અયં શિવસ્ય હેતુઃ ] વહી મોક્ષકા હેતુ હૈ, [યતઃ ] ક્યોંકિ [તત્ સ્વયમ્ અપિ શિવઃ ઇતિ ] વહ સ્વયમેવ મોક્ષસ્વરૂપ હૈ; [અતઃ અન્યત્ ] ઉસકે અતિરિક્ત જો અન્ય કુછ હૈ [બન્ધસ્ય ] વહ બન્ધકા હેતુ હૈ, [યતઃ ] ક્યોંકિ [તત્ સ્વયમ્ અપિ બન્ધઃ ઇતિ ] વહ સ્વયમેવ બન્ધસ્વરૂપ હૈ . [તતઃ ] ઇસલિયે [જ્ઞાનાત્મત્વં ભવનમ્ ] જ્ઞાનસ્વરૂપ હોનેકા ( – જ્ઞાનસ્વરૂપ પરિણમિત હોનેકા) અર્થાત્ [અનુભૂતિઃ હિ ] અનુભૂતિ ક રનેકા હી [વિહિતમ્ ] આગમમેં વિધાન હૈ .૧૦૫.
અબ ફિ ર ભી, પુણ્યકર્મકે પક્ષપાતીકો સમઝાનેકે લિયે ઉસકા દોષ બતલાતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [યે ] જો [પરમાર્થબાહ્યા ] પરમાર્થસે બાહ્ય હૈં [તે ] વે [મોક્ષહેતુમ્ ] મોક્ષકે