ઇહ ખલુ કેચિન્નિખિલકર્મપક્ષક્ષયસમ્ભાવિતાત્મલાભં મોક્ષમભિલષન્તોઽપિ, તદ્ધેતુભૂતં સમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનચારિત્રસ્વભાવપરમાર્થભૂતજ્ઞાનભવનમાત્રમૈકાગ્ય્રાલક્ષણં સમયસારભૂતં સામાયિકં પ્રતિજ્ઞાયાપિ, દુરન્તકર્મચક્રોત્તરણક્લીબતયા પરમાર્થભૂતજ્ઞાનભવનમાત્રં સામાયિકમાત્મસ્વભાવ- મલભમાનાઃ, પ્રતિનિવૃત્તસ્થૂલતમસંક્લેશપરિણામકર્મતયા પ્રવૃત્તમાનસ્થૂલતમવિશુદ્ધપરિણામકર્માણઃ, કર્માનુભવગુરુલાઘવપ્રતિપત્તિમાત્રસન્તુષ્ટચેતસઃ, સ્થૂલલક્ષ્યતયા સકલં કર્મકાણ્ડમનુન્મૂલયન્તઃ, સ્વયમજ્ઞાનાદશુભકર્મ કેવલં બન્ધહેતુમધ્યાસ્ય ચ, વ્રતનિયમશીલતપઃપ્રભૃતિશુભકર્મ બન્ધહેતુમપ્ય- જાનન્તો, મોક્ષહેતુમભ્યુપગચ્છન્તિ
હેતુકો [અજાનન્તઃ ] ન જાનતે હુએ — [સંસારગમનહેતુમ્ અપિ ] સંસારગમનકા હેતુ હોને પર ભી — [અજ્ઞાનેન ] અજ્ઞાનસે [પુણ્યમ્ ] પુણ્યકો (મોક્ષકા હેતુ સમઝકર) [ઇચ્છન્તિ ] ચાહતે હૈં .
ટીકા : — સમસ્ત કર્મકે પક્ષકા નાશ કરનેસે ઉત્પન્ન હોનેવાલા જો આત્મલાભ (નિજ સ્વરૂપકી પ્રાપ્તિ) ઉસ આત્મલાભસ્વરૂપ મોક્ષકો ઇસ જગતમેં કિતને હી જીવ ચાહતે હુએ ભી, મોક્ષકે કારણભૂત સામાયિકકી — જો (સામાયિક) સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રસ્વભાવવાલે પરમાર્થભૂત જ્ઞાનકે ❃ભવનમાત્ર હૈ, એકાગ્રતાલક્ષણયુક્ત હૈ ઔર સમયસારસ્વરૂપ હૈ ઉસકી — પ્રતિજ્ઞા લેકર ભી, દુરન્ત કર્મચક્રકો પાર કરનેકી નપુંસકતાકે (-અસમર્થતાકે) કારણ પરમાર્થભૂત જ્ઞાનકે ભવનમાત્ર જો સામાયિક ઉસ સામાયિકસ્વરૂપ આત્મસ્વભાવકો ન પ્રાપ્ત હોતે હુએ, જિનકે અત્યન્ત સ્થૂલ સંક્લેશપરિણામરૂપ કર્મ નિવૃત્ત હુએ હૈં ઔર અત્યન્ત સ્થૂલ વિશુદ્ધપરિણામરૂપ કર્મ પ્રવર્ત રહે હૈં ઐસે વે, કર્મકે અનુભવકે ગુરુત્વ-લઘુત્વકી પ્રાપ્તિમાત્રસે હી સન્તુષ્ટ ચિત્ત હોતે હુએ ભી (સ્વયં) સ્થૂલ લક્ષ્યવાલે હોકર (સંક્લેશપરિણામકો છોડતે હુએ ભી) સમસ્ત કર્મકાણ્ડકો મૂલસે નહીં ઉખાડતે . ઇસપ્રકાર વે, સ્વયં અપને અજ્ઞાનસે કેવલ અશુભ કર્મકો હી બન્ધકા કારણ માનકર, વ્રત, નિયમ, શીલ, તપ ઇત્યાદિ શુભ કર્મ ભી બન્ધકે કારણ હોને પર ભી ઉન્હેં બન્ધકે કારણ ન જાનતે હુએ, મોક્ષકે કારણરૂપમેં અંગીકાર કરતે હૈં — મોક્ષકે કારણરૂપમેં ઉનકા આશ્રય કરતે હૈં .
ભાવાર્થ : — કિતને હી અજ્ઞાનીજન દીક્ષા લેતે સમય સામાયિકકી પ્રતિજ્ઞા લેતે હૈં, પરન્તુ સૂક્ષ્મ ઐસે આત્મસ્વભાવકી શ્રદ્ધા, લક્ષ તથા અનુભવ ન કર સકનેસે, સ્થૂલ લક્ષ્યવાલે વે જીવ સ્થૂલ સંક્લેશપરિણામોંકો છોડકર ઐસે હી સ્થૂલ વિશુદ્ધપરિણામોંમેં (શુભ પરિણામોંમેં) રાચતે હૈં . (સંક્લેશપરિણામ તથા વિશુદ્ધપરિણામ દોનોં અત્યન્ત સ્થૂલ હૈં; આત્મસ્વભાવ હી સૂક્ષ્મ હૈ .) ઇસપ્રકાર વે — યદ્યપિ વાસ્તવિકતયા સર્વકર્મરહિત આત્મસ્વભાવકા અનુભવન હી મોક્ષકા કારણ હૈ તથાપિ — કર્માનુભવકે અલ્પબહુત્વકો હી બન્ધ-મોક્ષકા કારણ માનકર, વ્રત, નિયમ, શીલ, તપ ❃ભવન = હોના; પરિણમન .
૨૪૮