પક્કે ફલમ્હિ પડિએ જહ ણ ફલં બજ્ઝએ પુણો વિંટે . જીવસ્સ કમ્મભાવે પડિએ ણ પુણોદયમુવેદિ ..૧૬૮..
યથા ખલુ પક્વં ફલં વૃન્તાત્સકૃદ્વિશ્લિષ્ટં સત્ ન પુનર્વૃન્તસમ્બન્ધમુપૈતિ, તથા ક ર્મોદયજો ભાવો જીવભાવાત્સકૃ દ્વિશ્લિષ્ટઃ સન્ ન પુનર્જીવભાવમુપૈતિ . એવં જ્ઞાનમયો રાગાદ્યસંકીર્ણો ભાવઃ સમ્ભવતિ . સાથ અમિશ્રિત જ્ઞાનમય ભાવ બન્ધકા કર્તા નહીં હૈ, — યહ નિયમ હૈ ..૧૬૭..
ગાથાર્થ : — [યથા ] જૈસે [પક્વે ફલે ] પકે હુએ ફલકે [પતિતે ] ગિરને પર [પુનઃ ] ફિ રસે [ફલં ] વહ ફલ [વૃન્તૈઃ ] ઉસ ડણ્ઠલકે સાથ [ન બધ્યતે ] નહીં જુડતા, ઉસીપ્રકાર [જીવસ્ય ] જીવકે [ક ર્મભાવે ] ક ર્મભાવ [પતિતે ] ખિર જાને પર વહ [પુનઃ ] ફિ રસે [ઉદયમ્ ન ઉપૈતિ ] ઉત્પન્ન નહીં હોતા (અર્થાત્ વહ કર્મભાવ જીવકે સાથ પુનઃ નહીં જુડતા) .
ટીકા : — જૈસે પકા હુઆ ફલ એક બાર ડણ્ઠલસે ગિર જાને પર ફિ ર વહ ઉસકે સાથ સમ્બન્ધકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા, ઇસીપ્રકાર કર્મોદયસે ઉત્પન્ન હોનેવાલા ભાવ જીવભાવસે એક બાર અલગ હોને પર ફિ ર જીવભાવકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા . ઇસપ્રકાર રાગાદિકે સાથ ન મિલા હુઆ જ્ઞાનમય ભાવ ઉત્પન્ન હોતા હૈ .
ભાવાર્થ : — યદિ જ્ઞાન એક બાર (અપ્રતિપાતી ભાવસે) રાગાદિકસે ભિન્ન પરિણમિત હો તો વહ પુનઃ કભી ભી રાગાદિકે સાથ મિશ્રિત નહીં હોતા . ઇસપ્રકાર ઉત્પન્ન હુઆ, રાગાદિકે સાથ ન મિલા હુઆ જ્ઞાનમય ભાવ સદા રહતા હૈ . ફિ ર જીવ અસ્થિરતારૂપસે રાગાદિમેં યુક્ત હોતા હૈ વહ નિશ્ચયદૃષ્ટિસે યુક્તતા હૈ હી નહીં ઔર ઉસકે જો અલ્પ બન્ધ હોતા હૈ વહ ભી નિશ્ચયદૃષ્ટિસે બન્ધ હૈ હી નહીં; ક્યોંકિ અબદ્ધસ્પૃષ્ટરૂપસે પરિણમન નિરન્તર વર્તતા હી રહતા હૈ . તથા ઉસે મિથ્યાત્વકે સાથ રહનેવાલી પ્રકૃતિયોંકા બન્ધ નહીં હોતા ઔર અન્ય પ્રકૃતિયાઁ સામાન્ય સંસારકા કારણ નહીં હૈ; મૂલસે
૨૬૬