દંસણણાણચરિત્તં જં પરિણમદે જહણ્ણભાવેણ . ણાણી તેણ દુ બજ્ઝદિ પોગ્ગલકમ્મેણ વિવિહેણ ..૧૭૨..
યો હિ જ્ઞાની સ બુદ્ધિપૂર્વકરાગદ્વેષમોહરૂપાસ્રવભાવાભાવાત્ નિરાસ્રવ એવ . કિન્તુ સોઽપિ યાવજ્જ્ઞાનં સર્વોત્કૃષ્ટભાવેન દ્રષ્ટું જ્ઞાતુમનુચરિતું વાઽશક્તઃ સન્ જઘન્યભાવેનૈવ જ્ઞાનં પશ્યતિ જાનાત્યનુચરતિ ચ તાવત્તસ્યાપિ, જઘન્યભાવાન્યથાનુપપત્ત્યાઽનુમીયમાનાબુદ્ધિપૂર્વકકલંવિપાક- સદ્ભાવાત્, પુદ્ગલકર્મબન્ધઃ સ્યાત્ . અતસ્તાવજ્જ્ઞાનં દ્રષ્ટવ્યં જ્ઞાતવ્યમનુચરિતવ્યં ચ યાવજ્જ્ઞાનસ્ય યાવાન્ પૂર્ણો ભાવસ્તાવાન્ દૃષ્ટો જ્ઞાતોઽનુચરિતશ્ચ સમ્યગ્ભવતિ . તતઃ સાક્ષાત્ જ્ઞાનીભૂતઃ સર્વથા નિરાસ્રવ એવ સ્યાત્ .
ગાથાર્થ : — [યત્ ] ક્યોંકિ [દર્શનજ્ઞાનચારિત્રં ] દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્ર [જઘન્યભાવેન ] જઘન્ય ભાવસે [પરિણમતે ] પરિણમન કરતે હૈં, [તેન તુ ] ઇસલિયે [જ્ઞાની ] જ્ઞાની [વિવિધેન ] અનેક પ્રકારકે [પુદ્ગલક ર્મણા ] પુદ્ગલક ર્મસે [બધ્યતે ] બઁધતા હૈ .
ટીકા : — જો વાસ્તવમેં જ્ઞાની હૈ, ઉસકે બુદ્ધિપૂર્વક (ઇચ્છાપૂર્વક) રાગદ્વેષમોહરૂપ આસ્રવભાવોંકા અભાવ હૈ ઇસલિયે, વહ નિરાસ્રવ હી હૈ . પરન્તુ વહાઁ ઇતના વિશેષ હૈ કિ — વહ જ્ઞાની જબ તક જ્ઞાનકો સર્વોત્કૃષ્ટ ભાવસે દેખને, જાનને ઔર આચરણ કરનેમેં અશક્ત વર્તતા હુઆ જઘન્ય ભાવસે હી જ્ઞાનકો દેખતા જાનતા ઔર આચરણ કરતા હૈ તબ તક ઉસે ભી, જઘન્યભાવકી અન્યથા અનુપપત્તિકે દ્વારા (જઘન્ય ભાવ અન્ય પ્રકારસે નહીં બનતા ઇસલિયે) જિસકા અનુમાન હો સકતા હૈ ઐસે અબુદ્ધિપૂર્વક કર્મકલંકકે વિપાકકા સદ્ભાવ હોનેસે, પુદ્ગલકર્મકા બન્ધ હોતા હૈ, ઇસલિયે તબતક જ્ઞાનકો દેખના, જાનના ઔર આચરણ કરના ચાહિયે જબ તક જ્ઞાનકા જિતના પૂર્ણ ભાવ હૈ ઉતના દેખને, જાનને ઔર આચરણમેં ભલીભાઁતિ આ જાયે . તબસે લેકર સાક્ષાત્ જ્ઞાની હોતા હુઆ (વહ આત્મા) સર્વથા નિરાસ્રવ હી હોતા હૈ .
ભાવાર્થ : — જ્ઞાનીકે બુદ્ધિપૂર્વક (અજ્ઞાનમય) રાગદ્વેષમોહકા અભાવ હોનેસે વહ નિરાસ્રવ હી હૈ . પરન્તુ જબ તક ક્ષાયોપશમિક જ્ઞાન હૈ તબ તક વહ જ્ઞાની જ્ઞાનકો સર્વોત્કૃષ્ટ ભાવસે ન તો