વારંવારમબુદ્ધિપૂર્વમપિ તં જેતું સ્વશક્તિં સ્પૃશન્ .
ન્નાત્મા નિત્યનિરાસ્રવો ભવતિ હિ જ્ઞાની યદા સ્યાત્તદા ..૧૧૬..
દેખ સકતા હૈ, ન જાન સકતા હૈ ઔર ન આચરણ કર સકતા હૈ, કિન્તુ જઘન્ય ભાવસે દેખ સકતા હૈ, જાન સકતા હૈ ઔર આચરણ કર સકતા હૈ; ઇસસે યહ જ્ઞાત હોતા હૈ કિ ઉસ જ્ઞાનીકે અભી અબુદ્ધિપૂર્વક કર્મકલંકકા વિપાક (ચારિત્રમોહસમ્બન્ધી રાગદ્વેષ) વિદ્યમાન હૈ ઔર ઇસસે ઉસકે બન્ધ ભી હોતા હૈ . ઇસલિયે ઉસે યહ ઉપદેશ હૈ કિ — જબ તક કેવલજ્ઞાન ઉત્પન્ન ન હો તબ તક નિરન્તર જ્ઞાનકા હી ધ્યાન કરના ચાહિયે, જ્ઞાનકો હી દેખના ચાહિયે, જ્ઞાનકો હી જાનના ચાહિયે ઔર જ્ઞાનકા હી આચરણ કરના ચાહિયે . ઇસી માર્ગસે દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રકા પરિણમન બઢતા જાતા હૈ ઔર ઐસા કરતે કરતે કેવલજ્ઞાન પ્રગટ હોતા હૈ . જબ કેવલજ્ઞાન પ્રગટતા હૈ તબસે આત્મા સાક્ષાત્ જ્ઞાની હૈ ઔર સર્વ પ્રકારસે નિરાસ્રવ હૈ .
જબ તક ક્ષાયોપશમિક જ્ઞાન હૈ તબ તક અબુદ્ધિપૂર્વક (ચારિત્રમોહકા) રાગ હોને પર ભી, બુદ્ધિપૂર્વક રાગકે અભાવકી અપેક્ષાસે જ્ઞાનીકે નિરાસ્રવત્વ કહા હૈ ઔર અબુદ્ધિપૂર્વક રાગકા અભાવ હોને પર તથા કેવલજ્ઞાન પ્રગટ હોને પર સર્વથા નિરાસ્રવત્વ કહા હૈ . યહ, વિવક્ષાકી વિચિત્રતા હૈ . અપેક્ષાસે સમઝને પર યહ સર્વ કથન યથાર્થ હૈ ..૧૭૨..
અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [આત્મા યદા જ્ઞાની સ્યાત્ તદા ] આત્મા જબ જ્ઞાની હોતા હૈ તબ, [સ્વયં ] સ્વયં [નિજબુદ્ધિપૂર્વમ્ સમગ્રં રાગં ] અપને સમસ્ત બુદ્ધિપૂર્વક રાગકો [અનિશં ] નિરન્તર [સંન્યસ્યન્ ] છોડતા હુઆ અર્થાત્ ન ક રતા હુઆ, [અબુદ્ધિપૂર્વમ્ ] ઔર જો અબુદ્ધિપૂર્વક રાગ હૈ [તં અપિ ] ઉસે ભી [જેતું ] જીતનેકે લિયે [વારમ્વારમ્ ] બારમ્બાર [સ્વશક્તિં સ્પૃશન્ ] (જ્ઞાનાનુભવનરૂપ) સ્વશક્તિકો સ્પર્શ કરતા હુઆ ઔર (ઇસપ્રકાર) [સક લાં પરવૃત્તિમ્ એવ ઉચ્છિન્દન્ ] સમસ્ત પરવૃત્તિકો – પરપરિણતિકો – ઉખાડતા હુઆ [જ્ઞાનસ્ય પૂર્ણઃ ભવન્ ] જ્ઞાનકે પૂર્ણભાવરૂપ હોતા હુઆ, [હિ ] વાસ્તવમેં [નિત્યનિરાસ્રવઃ ભવતિ ] સદા નિરાસ્રવ હૈ .
ભાવાર્થ : — જ્ઞાનીને સમસ્ત રાગકો હેય જાના હૈ . વહ રાગકો મિટાનેકે લિયે ઉદ્યમ કરતા હૈ; ઉસકે આસ્રવભાવકી ભાવનાકા અભિપ્રાય નહીં હૈ; ઇસલિયે વહ સદા નિરાસ્રવ હી કહલાતા હૈ .
પરવૃત્તિ (પરપરિણતિ) દો પ્રકારકી હૈ — અશ્રદ્ધારૂપ ઔર અસ્થિરતારૂપ . જ્ઞાનીને
૨૭૨