યતઃ સદવસ્થાયાં તદાત્વપરિણીતબાલસ્ત્રીવત્ પૂર્વમનુપભોગ્યત્વેઽપિ વિપાકાવસ્થાયાં પ્રાપ્ત- યૌવનપૂર્વપરિણીતસ્ત્રીવત્ ઉપભોગ્યત્વાત્ ઉપયોગપ્રાયોગ્યં પુદ્ગલકર્મદ્રવ્યપ્રત્યયાઃ સન્તોઽપિ કર્મોદય- કાર્યજીવભાવસદ્ભાવાદેવ બધ્નન્તિ, તતો જ્ઞાનિનો યદિ દ્રવ્યપ્રત્યયાઃ પૂર્વબદ્ધાઃ સન્તિ સન્તુ, તથાપિ સ તુ નિરાસ્રવ એવ કર્મોદયકાર્યસ્ય રાગદ્વેષમોહરૂપસ્યાસ્રવભાવસ્યાભાવે દ્રવ્યપ્રત્યયાનામબન્ધ- હેતુત્વાત્ . ઉપભોગ્ય [ભવન્તિ ] હોતે હૈં [તથા ] ઉસીપ્રકાર, [જ્ઞાનાવરણાદિભાવૈઃ ] જ્ઞાનાવરણાદિ ભાવસે [સપ્તાષ્ટવિધાનિ ભૂતાનિ ] સાત-આઠ પ્રકારસે હોનેવાલે કર્મોંકો [બધ્નાતિ ] બાઁધતે હૈં . [સન્તિ તુ ] સત્તા-અવસ્થામેં વે [નિરુપભોગ્યાનિ ] નિરૂપભોગ્ય હૈં અર્થાત્ ભોગનેયોગ્ય નહીં હૈં — [યથા ] જૈસે [ઇહ ] ઇસ જગતમેં [બાલા સ્ત્રી ] બાલ સ્ત્રી [પુરુષસ્ય ] પુરુષકે લિયે નિરુપભોગ્ય હૈ . [યથા ] જૈસે [તરુણી સ્ત્રી ] તરુણ સ્ત્રી (યુવતી) [નરસ્ય ] પુરુષકો [બધ્નાતિ ] બાઁધ લેતી હૈ, ઉસીપ્રકાર [તાનિ ] વે [ઉપભોગ્યાનિ ] ઉપભોગ્ય અર્થાત્ ભોગને યોગ્ય હોને પર બન્ધન કરતે હૈં [એતેન તુ કારણેન ] ઇસ કારણસે [સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ] સમ્યગ્દૃષ્ટિકો [અબન્ધક : ] અબન્ધક [ભણિતઃ ] ક હા હૈ, ક્યોંકિ [આસ્રવભાવાભાવે ] આસ્રવભાવકે અભાવમેં [પ્રત્યયાઃ ] પ્રત્યયોંકો [બન્ધકાઃ ] (ક ર્મોંકા) બન્ધક [ન ભણિતાઃ ] નહીં કહા હૈ
ટીકા : — જૈસે પહલે તો તત્કાલકી પરિણીત બાલ સ્ત્રી અનુપભોગ્ય હૈ, કિન્તુ યૌવનકો પ્રાપ્ત વહ પહલેકી પરિણીત સ્ત્રી યૌવનાવસ્થામેં ઉપભોગ્ય હોતી હૈ ઔર જિસપ્રકાર ઉપભોગ્ય હો તદનુસાર વહ, પુરુષકે રાગભાવકે કારણ હી, પુરુષકો બન્ધન કરતી હૈ — વશમેં કરતી હૈ, ઇસીપ્રકાર જો પહલે તો સત્તાવસ્થામેં અનુપભોગ્ય હૈં, કિન્તુ વિપાક-અવસ્થામેં ઉપભોગયોગ્ય હોતે હૈં ઐસે પુદ્ગલકર્મરૂપ દ્રવ્યપ્રત્યય હોને પર ભી વે ઉપયોગકે પ્રયોગ અનુસાર (અર્થાત્ દ્રવ્યપ્રત્યયોંકે ઉપભોગમેં ઉપયોગ પ્રયુક્ત હો તદનુસાર), કર્મોદયકે કાર્યરૂપ જીવભાવકે સદ્ભાવકે કારણ હી, બન્ધન કરતે હૈં . ઇસલિયે જ્ઞાનીકે યદિ પૂર્વબદ્ધ દ્રવ્યપ્રત્યય વિદ્યમાન હૈં, તો ભલે રહેં; તથાપિ વહ (જ્ઞાની) તો નિરાસ્રવ હી હૈ, ક્યોંકિ કર્મોદયકા કાર્ય જો રાગદ્વેષમોહરૂપ આસ્રવભાવ હૈ ઉસકે અભાવમેં દ્રવ્યપ્રત્યય બન્ધકે કારણ નહીં હૈં . (જૈસે યદિ પુરુષકો રાગભાવ હો તો હી યૌવનાવસ્થાકો પ્રાપ્ત સ્ત્રી ઉસે વશ કર સકતી હૈ ઇસીપ્રકાર જીવકે આસ્રવભાવ હો તબ હી ઉદયપ્રાપ્ત દ્રવ્યપ્રત્યય નવીન બન્ધ કર સકતે હૈં .)
ભાવાર્થ : — દ્રવ્યાસ્રવોંકે ઉદય ઔર જીવકે રાગદ્વેષમોહભાવકા નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવ હૈ . દ્રવ્યાસ્રવોંકે ઉદય બિના જીવકે ભાવાસ્રવ નહીં હો સકતા ઔર ઇસલિયે બન્ધ ભી નહીં હો સકતા . દ્રવ્યાસ્રવોંકા ઉદય હોને પર જીવ જૈસે ઉસમેં યુક્ત હો અર્થાત્ જિસપ્રકાર ઉસે ભાવાસ્રવ હો ઉસીપ્રકાર દ્રવ્યાસ્રવ નવીન બન્ધકે કારણ હોતે હૈં . યદિ જીવ ભાવાસ્રવ ન કરે તો ઉસકે નવીન બન્ધ નહીં હોતા .