મૈકાગ્ય્રમેવ કલયન્તિ સદૈવ યે તે .
પશ્યન્તિ બન્ધવિધુરં સમયસ્ય સારમ્ ..૧૨૦..
સમ્યગ્દૃષ્ટિકો જ્ઞાની કહા જાતા હૈ વહ યોગ્ય હી હૈ . ‘જ્ઞાની’ શબ્દ મુખ્યતયા તીન અપેક્ષાઓંકો લેકર પ્રયુક્ત હોતા હૈ : — (૧) પ્રથમ તો, જિસે જ્ઞાન હો વહ જ્ઞાની કહલાતા હૈ; ઇસપ્રકાર સામાન્ય જ્ઞાનકી અપેક્ષાસે સભી જીવ જ્ઞાની હૈ . (૨) યદિ સમ્યક્ જ્ઞાન ઔર મિથ્યા જ્ઞાનકી અપેક્ષાસે વિચાર કિયા જાયે તો સમ્યગ્દૃષ્ટિકો સમ્યગ્જ્ઞાન હોતા હૈ, ઇસલિએ ઉસ અપેક્ષાસે વહ જ્ઞાની હૈ, ઔર મિથ્યાદૃષ્ટિ અજ્ઞાની હૈ . (૩) સમ્પૂર્ણ જ્ઞાન ઔર અપૂર્ણ જ્ઞાનકી અપેક્ષાસે વિચાર કિયા જાયે તો કેવલી ભગવાન જ્ઞાની હૈં ઔર છદ્મસ્થ અજ્ઞાની હૈં, ક્યોંકિ સિદ્ધાન્તમેં પાઁચ ભાવોંકા કથન કરને પર બારહવેં ગુણસ્થાન તક અજ્ઞાનભાવ કહા હૈ . ઇસપ્રકાર અનેકાન્તસે અપેક્ષાકે દ્વારા વિધિનિષેધનિર્બાધરૂપસે સિદ્ધ હોતા હૈ; સર્વથા એકાન્તસે કુછ ભી સિદ્ધ નહીં હોતા ..૧૭૭-૧૭૮..
અબ, જ્ઞાનીકો બન્ધ નહીં હોતા યહ શુદ્ધનયકા માહાત્મ્ય હૈ, ઇસલિયે શુદ્ધનયકી મહિમા દર્શક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [ઉદ્ધતબોધચિહ્નમ્ શુદ્ધનયમ્ અધ્યાસ્ય ] ઉદ્ધત જ્ઞાન ( – જો કિ કિસીકે દબાયે નહીં દબ સક તા ઐસા ઉન્નત જ્ઞાન) જિસકા લક્ષણ હૈ ઐસે શુદ્ધનયમેં રહકર અર્થાત્ શુદ્ધનયકા આશ્રય લેકર [યે ] જો [સદા એવ ] સદા હી [ઐકાગ્ય્રામ્ એવ ] એકાગ્રતાકા હી [ક લયન્તિ ] અભ્યાસ ક રતે હૈં [તે ] વે, [સતતં ] નિરન્તર [રાગાદિમુક્તમનસઃ ભવન્તઃ ] રાગાદિસે રહિત ચિત્તવાલે વર્તતે હુએ, [બન્ધવિધુરં સમયસ્ય સારમ્ ] બંધરહિત સમયકે સારકો (અપને શુદ્ધ આત્મસ્વરૂપકો) [પશ્યન્તિ ] દેખતે હૈં — અનુભવ કરતે હૈં
ભાવાર્થ : — યહાઁ શુદ્ધનયકે દ્વારા એકાગ્રતાકા અભ્યાસ કરનેકો કહા હૈ . ‘મૈં કેવલ જ્ઞાનસ્વરૂપ હૂઁ, શુદ્ધ હૂઁ’ — ઐસા જો આત્મદ્રવ્યકા પરિણમન વહ શુદ્ધનય . ઐસે પરિણમનકે કારણ વૃત્તિ જ્ઞાનકી ઓર ઉન્મુખ હોતી રહે ઔર સ્થિરતા બઢતી જાયે સો એકાગ્રતાકા અભ્યાસ .
શુદ્ધનય શ્રુતજ્ઞાનકા અંશ હૈ ઔર શ્રુતજ્ઞાન તો પરોક્ષ હૈ, ઇસલિયે ઇસ અપેક્ષાસે શુદ્ધનયકે દ્વારા હોનેવાલા શુદ્ધ સ્વરૂપકા અનુભવ ભી પરોક્ષ હૈ . ઔર વહ અનુભવ એકદેશ શુદ્ધ હૈ ઇસ અપેક્ષાસે ઉસે વ્યવહારસે પ્રત્યક્ષ ભી કહા જાતા હૈ . સાક્ષાત્ શુદ્ધનય તો કેવલજ્ઞાન હોને પર હોતા હૈ .૧૨૦.