રાગાદિયોગમુપયાન્તિ વિમુક્તબોધાઃ .
દ્રવ્યાસ્રવૈઃ કૃતવિચિત્રવિકલ્પજાલમ્ ..૧૨૧..
અબ યહ કહતે હૈં કિ જો શુદ્ધનયસે ચ્યુત હોતે હૈં વે કર્મ બાંધતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [ઇહ ] જગત્મેં [યે ] જો [શુદ્ધનયતઃ પ્રચ્યુત્ય ] શુદ્ધનયસે ચ્યુત હોકર [પુનઃ એવ તુ ] પુનઃ [રાગાદિયોગમ્ ] રાગાદિકે સમ્બન્ધકો [ઉપયાન્તિ ] પ્રાપ્ત હોતે હૈં [તે ] ઐસે જીવ, [વિમુક્તબોધાઃ ] જિન્હોંને જ્ઞાનકો છોડા હૈ ઐસે હોતે હુએ, [પૂર્વબદ્ધદ્રવ્યાસ્રવૈઃ ] પૂર્વબદ્ધ દ્રવ્યાસ્રવોંકે દ્વારા [ક ર્મબન્ધમ્ ] ક ર્મબંધકો [વિભ્રતિ ] ધારણ ક રતે હૈં ( – ક ર્મોંકો બાઁધતે હૈં) — [કૃત-વિચિત્ર-વિક લ્પ-જાલમ્ ] જો કિ ક ર્મબન્ધ અનેક પ્રકારકે વિકલ્પ જાલકો કરતા હૈ (અર્થાત્ જો ક ર્મબન્ધ અનેક પ્રકારકા હૈ) .
ભાવાર્થ : — શુદ્ધનયસે ચ્યુત હોના અર્થાત્ ‘મૈં શુદ્ધ હૂઁ’ ઐસે પરિણમનસે છૂટકર અશુદ્ધરૂપ પરિણમિત હોના અર્થાત્ મિથ્યાદૃષ્ટિ હો જાના . ઐસા હોને પર, જીવકે મિથ્યાત્વ સમ્બન્ધી રાગાદિક ઉત્પન્ન હોતે હૈં, જિસસે દ્રવ્યાસ્રવ કર્મબન્ધકે કારણ હોતે હૈં ઔર ઇસલિયે અનેક પ્રકારકે કર્મ બંધતે હૈં . ઇસપ્રકાર યહાઁ શુદ્ધનયસે ચ્યુત હોનેકા અર્થ શુદ્ધતાકી પ્રતીતિસે (સમ્યક્ત્વસે) ચ્યુત હોના સમઝના ચાહિએ . યહાઁ ઉપયોગકી અપેક્ષા ગૌણ હૈ, શુદ્ધનયસે ચ્યુત હોના અર્થાત્ શુદ્ધ ઉપયોગસે ચ્યુત હોના ઐસા અર્થ યહાઁ મુખ્ય નહીં હૈ; ક્યોંકિ શુદ્ધોપયોગરૂપ રહનેકા સમય અલ્પ રહતા હૈ, ઇસલિયે માત્ર અલ્પ કાલ શુદ્ધોપયોગરૂપ રહકર ઔર ફિ ર ઉસસે છૂટકર જ્ઞાન અન્ય જ્ઞેયોંમેં ઉપયુક્ત હો તો ભી મિથ્યાત્વકે બિના જો રાગકા અંશ હૈ વહ અભિપ્રાયપૂર્વક નહીં હૈ, ઇસલિયે જ્ઞાનીકે માત્ર અલ્પ બન્ધ હોતા હૈ ઔર અલ્પ બન્ધ સંસારકા કારણ નહીં હૈ . ઇસલિયે યહાઁ ઉપયોગકી અપેક્ષા મુખ્ય નહીં હૈ .
અબ યદિ ઉપયોગકી અપેક્ષા લી જાયે તો ઇસપ્રકાર અર્થ ઘટિત હોતા હૈ : — યદિ જીવ શુદ્ધસ્વરૂપકે નિર્વિકલ્પ અનુભવસે છૂટે, પરન્તુ સમ્યક્ત્વસે ન છૂટે તો ઉસે ચારિત્રમોહકે રાગસે કુછ બન્ધ હોતા હૈ . યદ્યપિ વહ બન્ધ અજ્ઞાનકે પક્ષમેં નહીં હૈ તથાપિ વહ બન્ધ તો હૈ હી . ઇસલિયે ઉસે મિટાનેકે લિયે સમ્યદૃષ્ટિ જ્ઞાનિકો શુદ્ધનયસે ન છૂટનેકા અર્થાત્ શુદ્ધોપયોગમેં લીન રહનેકા ઉપદેશ હૈ . કેવલજ્ઞાન હોને પર સાક્ષાત્ શુદ્ધનય હોતા હૈ .૧૨૧.
૨૮૦