પુદ્ગલકર્મ બન્ધં પરિણમયન્તિ . ન ચૈતદપ્રસિદ્ધં, પુરુષગૃહીતાહારસ્યોદરાગ્નિના રસરુધિરમાંસાદિભાવૈઃ પરિણામકરણસ્ય દર્શનાત્ .
ત્યાજ્યઃ શુદ્ધનયો ન જાતુ કૃતિભિઃ સર્વંક ષઃ કર્મણામ્ .
પૂર્ણ જ્ઞાનઘનૌઘમેકમચલં પશ્યન્તિ શાન્તં મહઃ ..૧૨૩..
પર હેતુમાન ભાવકા ( – કાર્યભાવકા) અનિવાર્યત્વ હોનેસે, જ્ઞાનાવરણાદિ ભાવસે પુદ્ગલકર્મકો બન્ધરૂપ પરિણમિત કરતે હૈં . ઔર યહ અપ્રસિદ્ધ ભી નહીં હૈ (અર્થાત્ ઇસકા દૃષ્ટાન્ત જગતમેં પ્રસિદ્ધ હૈ — સર્વ જ્ઞાત હૈ); ક્યોંકિ મનુષ્યકે દ્વારા ગ્રહણ કિયે ગયે આહારકા જઠરાગ્નિ રસ, રુધિર, માઁસ ઇત્યાદિરૂપમેં પરિણમિત કરતી હૈ યહ દેખા જાતા હૈ .
ભાવાર્થ : — જબ જ્ઞાની શુદ્ધનયસે ચ્યુત હો તબ ઉસકે રાગાદિભાવોંકા સદ્ભાવ હોતા હૈ, રાગાદિભાવોંકે નિમિત્તસે દ્રવ્યાસ્રવ અવશ્ય કર્મબન્ધકે કારણ હોતે હૈં ઔર ઇસલિયે કાર્મણવર્ગણા બન્ધરૂપ પરિણમિત હોતી હૈ . ટીકામેં જો યહ કહા હૈ કિ ‘‘દ્રવ્યપ્રત્યય પુદ્ગલકર્મકો બન્ધરૂપ પરિણમિત કરાતે હૈં ’’, સો નિમિત્તકી અપેક્ષાસે કહા હૈ . વહાઁ યહ સમઝના ચાહિએ કિ ‘‘દ્રવ્યપ્રત્યયોંકે નિમિત્તભૂત હોને પર કાર્મણવર્ગણા સ્વયં બન્ધરૂપ પરિણમિત હોતી હૈ’’ .૧૭૯-૧૮૦.
અબ ઇસ સર્વ કથનકા તાત્પર્યરૂપ શ્લોક કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [અત્ર ] યહાઁ [ઇદમ્ એવ તાત્પર્યં ] યહી તાત્પર્ય હૈ કિ [શુદ્ધનયઃ ન હિ હેયઃ ] શુદ્ધનય ત્યાગને યોગ્ય નહીં હૈ; [હિ ] ક્યોંકિ [તત્-અત્યાગાત્ બન્ધઃ નાસ્તિ ] ઉસકે અત્યાગસે (ક ર્મકા) બન્ધ નહીં હોતા ઔર [તત્-ત્યાગાત્ બન્ધઃ એવ ] ઉસકે ત્યાગસે બન્ધ હી હોતા હૈ .૧૨૨.
‘શુદ્ધનય ત્યાગ કરને યોગ્ય નહીં હૈ’ ઇસ અર્થકો દૃઢ કરનેવાલા કાવ્ય પુનઃ કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [ધીર-ઉદાર-મહિમ્નિ અનાદિનિધને બોધે ધૃતિં નિબધ્નન્ શુદ્ધનયઃ ] ધીર (ચલાચલતા રહિત) ઔર ઉદાર (સર્વ પદાર્થોંમેં વિસ્તારયુક્ત) જિસકી મહિમા હૈ ઐસે અનાદિનિધન
૨૮૨