યો હિ નિત્યમેવાચ્છિન્નધારાવાહિના જ્ઞાનેન શુદ્ધમાત્માનમુપલભમાનોઽવતિષ્ઠતે સ જ્ઞાનમયાત્ ભાવાત્ જ્ઞાનમય એવ ભાવો ભવતીતિ કૃત્વા પ્રત્યગ્રકર્માસ્રવણનિમિત્તસ્ય રાગદ્વેષમોહસન્તાનસ્ય નિરોધાચ્છુદ્ધમેવાત્માનં પ્રાપ્નોતિ; યસ્તુ નિત્યમેવાજ્ઞાનેનાશુદ્ધમાત્માનમુપલભમાનોઽવતિષ્ઠતે
ભાવાર્થ : — જિસે ભેદવિજ્ઞાન હુઆ હૈ વહ આત્મા જાનતા હૈ કિ ‘આત્મા ક ભી જ્ઞાનસ્વભાવસે છૂટતા નહીં હૈ’ . ઐસા જાનતા હોનેસે વહ, કર્મોદયકે દ્વારા તપ્ત હોતા હુઆ ભી, રાગી, દ્વેષી, મોહી નહીં હોતા, પરન્તુ નિરન્તર શુદ્ધ આત્માકા અનુભવ કરતા હૈ . જિસે ભેદવિજ્ઞાન નહીં હૈ વહ આત્મા, આત્માકે જ્ઞાનસ્વભાવકો ન જાનતા હુઆ, રાગકો હી આત્મા માનતા હૈ, ઇસલિયે વહ રાગી, દ્વેષી, મોહી હોતા હૈ, કિન્તુ કભી ભી શુદ્ધ આત્માકા અનુભવ નહીં કરતા . ઇસલિયે યહ સિદ્ધ હુઆ કિ ભેદવિજ્ઞાનસે હી શુદ્ધ આત્માકી ઉપલબ્ધિ હોતી હૈ ..૧૮૪-૧૮૫..
અબ યહ પ્રશ્ન હોતા હૈ કિ શુદ્ધ આત્માકી ઉપલબ્ધિસે હી સંવર કૈસે હોતા હૈ ? ઇસકા ઉત્તર કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [શુદ્ધં તુ ] શુદ્ધ આત્માકો [વિજાનન્ ] જાનતા હુઆ – અનુભવ કરતા હુઆ [જીવઃ ] જીવ [શુદ્ધં ચ એવ આત્માનં ] શુદ્ધ આત્માકો હી [લભતે ] પ્રાપ્ત કરતા હૈ [તુ ] ઔર [અશુદ્ધમ્ ] અશુદ્ધ [આત્માનં ] આત્માકો [જાનન્ ] જાનતા હુઆ – અનુભવ કરતા હુઆ જીવ [અશુદ્ધમ્ એવ ] અશુદ્ધ આત્માકો હી [લભતે ] પ્રાપ્ત કરતા હૈ .
ટીકા : — જો સદા હી અચ્છિન્નધારાવાહી જ્ઞાનસે શુદ્ધ આત્માકા અનુભવ કિયા કરતા હૈ વહ, ‘જ્ઞાનમય ભાવમેંસે જ્ઞાનમય ભાવ હી હોતા હૈ’ ઇસ ન્યાયકે અનુસાર નયે કર્મોંકે આસ્રવણકા નિમિત્ત જો રાગદ્વેષમોહકી સંતતિ (પરમ્પરા) ઉસકા નિરોધ હોનેસે, શુદ્ધ આત્માકો હી પ્રાપ્ત કરતા હૈ; ઔર જો સદા હી અજ્ઞાનસે અશુદ્ધ આત્માકા અનુભવ કિયા કરતા હૈ વહ, ‘અજ્ઞાનમય ભાવમેંસે
૨૯૨