વિરાગસ્યોપભોગો નિર્જરાયૈ એવ . રાગાદિભાવાનાં સદ્ભાવેન મિથ્યાદૃષ્ટેરચેતનાન્યદ્રવ્યોપભોગો બન્ધનિમિત્તમેવ સ્યાત્ . સ એવ રાગાદિભાવાનામભાવેન સમ્યગ્દૃષ્ટેર્નિર્જરાનિમિત્તમેવ સ્યાત્ . એતેન દ્રવ્યનિર્જરાસ્વરૂપમાવેદિતમ્ .
ભાવાર્થ : — સંવર હોનેકે બાદ નવીન કર્મ તો નહીં બંધતે . ઔર જો કર્મ પહલે બઁધે હુયે થે ઉનકી જબ નિર્જરા હોતી હૈ તબ જ્ઞાનકા આવરણ દૂર હોનેસે વહ (જ્ઞાન) ઐસા હો જાતા હૈ કિ પુનઃ રાગાદિરૂપ પરિણમિત નહીં હોતા — સદા પ્રકાશરૂપ હી રહતા હૈ .૧૩૩.
અબ દ્રવ્યનિર્જરાકા સ્વરૂપ કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ] સમ્યગ્દૃષ્ટિ જીવ [યત્ ] જો [ઇન્દ્રિયૈઃ ] ઇન્દ્રિયોંકે દ્વારા [અચેતનાનામ્ ] અચેતન તથા [ઇતરેષામ્ ] ચેતન [દ્રવ્યાણામ્ ] દ્રવ્યોંકા [ઉપભોગમ્ ] ઉપભોગ [કરોતિ ] કરતા હૈ [તત્ સર્વં ] વહ સર્વ [નિર્જરાનિમિત્તમ્ ] નિર્જરાકા નિમિત્ત હૈ .
ટીકા : — વિરાગીકા ઉપભોગ નિર્જરાકે લિયે હૈ (અર્થાત્ નિર્જરાકા કારણ હોતા હૈ) . રાગાદિભાવોંકે સદ્ભાવસે મિથ્યાદૃષ્ટિકે અચેતન તથા ચેતન દ્રવ્યોંકા ઉપભોગ બંધકા નિમિત્ત હી હોતા હૈ; વહી (ઉપભોગ), રાગાદિભાવોંકે અભાવસે સમ્યગ્દૃષ્ટિકે લિએ નિર્જરાકા નિમિત્ત હી હોતા હૈ . ઇસપ્રકાર દ્રવ્યનિર્જરાકા સ્વરૂપ કહા .
ભાવાર્થ : — સમ્યગ્દૃષ્ટિકો જ્ઞાની કહા હૈ ઔર જ્ઞાનીકે રાગદ્વેષમોહકા અભાવ કહા હૈ; ઇસલિયે સમ્યગ્દૃષ્ટિ વિરાગી હૈ . યદ્યપિ ઉસકે ઇન્દ્રિયોંકે દ્વારા ભોગ દિખાઈ દેતા હો તથાપિ ઉસે ભોગકી સામગ્રીકે પ્રતિ રાગ નહીં હૈ . વહ જાનતા હૈ કિ ‘‘વહ (ભોગકી સામગ્રી) પરદ્રવ્ય હૈ, મેરા ઔર ઇસકા કોઈ સમ્બન્ધ નહીં હૈ; કર્મોદયકે નિમિત્તસે ઇસકા ઔર મેરા સંયોગ-વિયોગ હૈ’’ . જબ તક ઉસે ચારિત્રમોહકા ઉદય આકર પીડા કરતા હૈ ઔર સ્વયં બલહીન હોનેસે પીડાકો સહન નહીં