દિત્યુત્તાનોત્પુલકવદના રાગિણોઽપ્યાચરન્તુ .
‘‘જો જીવ પરદ્રવ્યમેં આસક્ત — રાગી હૈં ઔર સમ્યગ્દૃષ્ટિત્વકા અભિમાન કરતે હૈં વે સમ્યગ્દૃષ્ટિ નહીં હૈં, વે વૃથા અભિમાન કરતે હૈં ’’ ઇસ અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય અબ કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — ‘‘[અયમ્ અહં સ્વયમ્ સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ, મે જાતુઃ બન્ધઃ ન સ્યાત્ ] ‘‘યહ મૈં સ્વયં સમ્યગ્દૃષ્ટિ હૂઁ, મુઝે કભી બન્ધ નહીં હોતા (ક્યોંકિ શાસ્ત્રમેં સમ્યગ્દૃષ્ટિકો બન્ધ નહીં કહા હૈ)’’ [ઇતિ ] ઐસા માનકર [ઉત્તાન-ઉત્પુલક-વદનાઃ ] જિસકા મુખ ગર્વસે ઊઁ ચા ઔર પુલકિત હો રહા હૈ ઐસે [રાગિણઃ ] રાગી જીવ ( – પરદ્રવ્યકે પ્રતિ રાગદ્વેષમોહભાવવાલે જીવ – ) [અપિ ] ભલે હી [આચરન્તુ ] મહાવ્રતાાદિકા આચરણ કરેં તથા [સમિતિપરતાં આલમ્બન્તાં ] સમિતિયોંકી ઉત્કૃષ્ટતાકા આલમ્બન કરેં [અદ્ય અપિ ] તથાપિ [તે પાપાઃ ] વે પાપી (મિથ્યાદૃષ્ટિ) હી હૈં, [યતઃ ] ક્યોંકિ વે [આત્મ-અનાત્મ-અવગમ-વિરહાત્ ] આત્મા ઔર અનાત્માકે જ્ઞાનસે રહિત હોનેસે [સમ્યક્ત્વ-રિક્તાઃ સન્તિ ] સમ્યક્ત્વસે રહિત હૈ .
ભાવાર્થ : — પરદ્રવ્યકે પ્રતિ રાગ હોને પર ભી જો જીવ યહ માનતા હૈ કિ ‘મૈં સમ્યગ્દૃષ્ટિ હૂઁ, મુઝે બન્ધ નહીં હોતા’ ઉસે સમ્યક્ત્વ કૈસા ? વહ વ્રત-સમિતિકા પાલન ભલે હી કરે તથાપિ સ્વ-પરકા જ્ઞાન ન હોનેસે વહ પાપી હી હૈ . જો ‘મુઝે બન્ધ નહીં હોતા’ યહ માનકર સ્વચ્છન્દ પ્રવૃત્તિ કરતા હૈ વહ ભલા સમ્યગ્દૃષ્ટિ કૈસા ? ક્યોંકિ જબ તક યથાખ્યાત ચારિત્ર ન હો તબ તક ચારિત્રમોહકે રાગસે બન્ધ તો હોતા હી હૈ ઔર જબ તક રાગ રહતા હૈ તબ તક સમ્યગ્દૃષ્ટિ તો અપની નિંદા-ગર્હા કરતા હી રહતા હૈ . જ્ઞાનકે હોનેમાત્રસે બન્ધસે નહીં છૂટા જા સકતા, જ્ઞાન હોનેકે બાદ ઉસીમેં લીનતારૂપ – શુદ્ધોપયોગરૂપ – ચારિત્રસે બન્ધ કટ જાતે હૈં . ઇસલિયે રાગ હોને પર ભી ‘બન્ધ નહીં હોતા’ યહ માનકર સ્વચ્છન્દતયા પ્રવૃત્તિ કરનેવાલા જીવ મિથ્યાદૃષ્ટિ હી હૈ .
યહાઁ કોઈ પૂછતા હૈ કિ — ‘‘વ્રત-સમિતિ શુભ કાર્ય હૈં, તબ ફિ ર ઉનકા પાલન કરતે હુએ ભી જીવકો પાપી ક્યોં કહા ગયા હૈ ?’’ ઉસકા સમાધાન યહ હૈ — સિદ્ધાન્તમેં મિથ્યાત્વકો હી પાપ કહા હૈ; જબ તક મિથ્યાત્વ રહતા હૈ તબ તક શુભાશુભ સર્વ ક્રિયાઓંકો અધ્યાત્મમેં પરમાર્થતઃ પાપ હી કહા જાતા હૈ . ઔર વ્યવહારનયકી પ્રધાનતામેં, વ્યવહારી જીવોંકો અશુભસે છુડાકર શુભમેં લગાનેકી શુભ ક્રિયાકો કથંચિત્ પુણ્ય ભી કહા જાતા હૈ . ઐસા કહનેસે સ્યાદ્વાદમતમેં કોઈ વિરોધ નહીં હૈ .
ફિ ર કોઈ પૂછતા હૈ કિ — ‘‘પરદ્રવ્યમેં જબ તક રાગ રહે તબ તક જીવકો મિથ્યાદૃષ્ટિ કહા