હૈ સો યહ બાત હમારી સમઝમેં નહીં આઈ . અવિરતસમ્યગ્દૃષ્ટિ ઇત્યાદિકે ચારિત્રમોહકે ઉદયસે રાગાદિભાવ તો હોતે હૈં, તબ ફિ ર ઉનકે સમ્યક્ત્વ કૈસે હૈ ?’’ ઉસકા સમાધાન યહ હૈ : — યહાઁ મિથ્યાત્વ સહિત અનન્તાનુબંધી રાગ પ્રધાનતાસે કહા હૈ . જિસે ઐસા રાગ હોતા હૈ અર્થાત્ જિસે પરદ્રવ્યમેં તથા પરદ્રવ્યસે હોનેવાલે ભાવોંમેં આત્મબુદ્ધિપૂર્વક પ્રીતિ-અપ્રીતિ હોતી હૈ, ઉસે સ્વ-પરકા જ્ઞાનશ્રદ્ધાન નહીં હૈ — ભેદજ્ઞાન નહીં હૈ ઐસા સમઝના ચાહિએ . જો જીવ મુનિપદ લેકર વ્રત-સમિતિકા પાલન કરે તથાપિ જબ તક પર જીવોંકી રક્ષા તથા શરીર સન્બન્ધી યત્નપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરના ઇત્યાદિ પરદ્રવ્યકી ક્રિયાસે ઔર પરદ્રવ્યકે નિમિત્તસે હોનેવાલે અપને શુભ ભાવોંસે અપની મુક્તિ માનતા હૈ ઔર પર જીવોંકા ઘાત હોના તથા અયત્નાચારરૂપસે પ્રવૃત્ત કરના ઇત્યાદિ પરદ્રવ્યકી ક્રિયાસે ઔર પરદ્રવ્યકે નિમિત્તસે હોનેવાલે અપને અશુભ ભાવોંસે હી અપના બન્ધ હોના માનતા હૈ તબ તક યહ જાનના ચાહિએ કિ ઉસે સ્વ-પરકા જ્ઞાન નહીં હુઆ; ક્યોંકિ બન્ધ-મોક્ષ અપને અશુદ્ધ તથા શુદ્ધ ભાવોંસે હી હોતા થા, શુભાશુભ ભાવ તો બન્ધકે કારણ થે ઔર પરદ્રવ્ય તો નિમિત્તમાત્ર હી થા, ઉસમેં ઉસને વિપર્યયરૂપ માન લિયા . ઇસપ્રકાર જબ તક જીવ પરદ્રવ્યસે હી ભલાબુરા માનકર રાગદ્વેષ કરતા હૈ તબ તક વહ સમ્યગ્દૃષ્ટિ નહીં હૈ .

જબ તક અપનેમેં ચારિત્રમોહસમ્બન્ધી રાગાદિક રહતા હૈ તબ તક સમ્યગ્દૃષ્ટિ જીવ રાગાદિમેં તથા રાગાદિકી પ્રેરણાસે જો પરદ્રવ્યસમ્બન્ધી શુભાશુભ ક્રિયામેં પ્રવૃત્તિ કરતા હૈ ઉન પ્રવૃત્તિયોંકે સમ્બન્ધમેં યહ માનતા હૈ કિ — યહ કર્મકા જોર હૈ; ઉસસે નિવૃત્ત હોનેમેં હી મેરા ભલા હૈ . વહ ઉન્હેં રોગવત્ જાનતા હૈ . પીડા સહન નહીં હોતી, ઇસલિયે રોગકા ઇલાજ કરનેમેં પ્રવૃત્ત હોતા હૈ તથાપિ ઉસકે પ્રતિ ઉસકા રાગ નહીં કહા જા સકતા; ક્યોંકિ જિસે વહ રોગ માનતા હૈ ઉસકે પ્રતિ રાગ કૈસા ? વહ ઉસે મિટાનેકા હી ઉપાય કરતા હૈ ઔર ઉસકા મિટના ભી અપને હી જ્ઞાનપરિણામરૂપ પરિણમનસે માનતા હૈ . ઇસ ભાઁતિ સમ્યગ્દૃષ્ટિકે રાગ નહીં હૈ . ઇસપ્રકાર યહાઁ પરમાર્થ અધ્યાત્મદૃષ્ટિસે વ્યાખ્યાન જાનના ચાહિએ . યહાઁ મિથ્યાત્વ સહિત રાગકો હી રાગ કહા હૈ, મિથ્યાત્વ રહિત ચારિત્રમોહસમ્બન્ધી ઉદયકે પરિણામકો રાગ નહીં કહા હૈ, ઇસલિયે સમ્યગ્દૃષ્ટિકે જ્ઞાનવૈરાગ્યશક્તિ અવશ્ય હોતી હી હૈ . સમ્યગ્દૃષ્ટિકે મિથ્યાત્વ સહિત રાગ નહીં હોતા ઔર જિસકે મિથ્યાત્વ સહિત રાગ હો વહ સમ્યગ્દૃષ્ટિ નહીં હૈ . ઐસે (મિથ્યાદૃષ્ટિ ઔર સમ્યગ્દૃષ્ટિકે ભાવોંકે) અન્તરકો સમ્યગ્દૃષ્ટિ હી જાનતા હૈ . પહલે તો મિથ્યાદૃષ્ટિકા અધ્યાત્મશાસ્ત્રમેં પ્રવેશ હી નહીં હૈ ઔર યદિ વહ પ્રવેશ કરતા હૈ તો વિપરીત સમઝતા હૈ — વ્યવહારકો સર્વથા છોડકર ભ્રષ્ટ હોતા હૈ અથવા નિશ્ચયકો ભલીભાઁતિ જાને બિના વ્યવહારસે હી મોક્ષ માનતા હૈ, પરમાર્થ તત્ત્વમેં મૂઢ રહતા હૈ . યદિ કોઈ વિરલ જીવ યથાર્થ સ્યાદ્વાદન્યાયસે સત્યાર્થકો સમઝ લે તો ઉસે અવશ્ય

૩૧૪