મજ્ઝં પરિગ્ગહો જદિ તદો અહમજીવદં તુ ગચ્છેજ્જ . ણાદેવ અહં જમ્હા તમ્હા ણ પરિગ્ગહો મજ્ઝ ..૨૦૮..
યદિ પરદ્રવ્યમજીવમહં પરિગૃહ્ણીયાં તદાવશ્યમેવાજીવો મમાસૌ સ્વઃ સ્યાત્, અહમપ્ય- વશ્યમેવાજીવસ્યામુષ્ય સ્વામી સ્યામ્ . અજીવસ્ય તુ યઃ સ્વામી, સ કિલાજીવ એવ . એવમવશેનાપિ મમાજીવત્વમાપદ્યેત . મમ તુ એકો જ્ઞાયક એવ ભાવઃ યઃ સ્વઃ, અસ્યૈવાહં સ્વામી; તતો મા ભૂન્મમાજીવત્વં, જ્ઞાતૈવાહં ભવિષ્યામિ, ન પરદ્રવ્યં પરિગૃહ્ણામિ .
ગાથાર્થ : — [યદિ ] યદિે [પરિગ્રહઃ ] પરદ્રવ્ય-પરિગ્રહ [મમ ] મેરા હો [તતઃ ] તો [અહમ્ ] મૈં [અજીવતાં તુ ] અજીવત્વકોે [ગચ્છેયમ્ ] પ્રાપ્ત હો જાઊઁ . [યસ્માત્ ] ક્યોંકિ [અહં ] મૈં તો [જ્ઞાતા એવ ] જ્ઞાતા હી હૂઁ, [તસ્માત્ ] ઇસલિયે [પરિગ્રહઃ ] (પરદ્રવ્યરૂપ) પરિગ્રહ [મમ ન ] મેરા નહીં હૈ .
ટીકા : — યદિ મૈં અજીવ પરદ્રવ્યકા પરિગ્રહ કરૂઁ તો અવશ્યમેવ વહ અજીવ મેરા ‘સ્વ’ હો ઔર મૈં ભી અવશ્ય હી ઉસ અજીવકા સ્વામી હોઊઁ ; ઔર જો અજીવકા સ્વામી હોગા વહ વાસ્તવમેં અજીવ હી હોગા . ઇસપ્રકાર અવશતઃ (લાચારીસે) મુઝમેં અજીવત્વ આ પડે . મેરા તો એક જ્ઞાયક ભાવ હી જો ‘સ્વ’ હૈ, ઉસીકા મૈં સ્વામી હૂઁ; ઇસલિયે મુઝકો અજીવત્વ ન હો, મૈં તો જ્ઞાતા હી રહૂઁગા, મૈં પરદ્રવ્યકા પરિગ્રહ નહીં કરૂઁગા .
ભાવાર્થ : — નિશ્ચયનયસે યહ સિદ્ધાંત હૈં કિ જીવકા ભાવ જીવ હી હૈ, ઉસકે સાથ જીવકા સ્વ-સ્વામી સમ્બન્ધ હૈ; ઔર અજીવકા ભાવ અજીવ હી હૈ, ઉસકે સાથ અજીવકા સ્વ-સ્વામી સમ્બન્ધ હૈ . યદિ જીવકે અજીવકા પરિગ્રહ માના જાય તો જીવ અજીવત્વકો પ્રાપ્ત હો જાય; ઇસલિયે પરમાર્થતઃ જીવકે અજીવકા પરિગ્રહ માનના મિથ્યાબુદ્ધિ હૈ . જ્ઞાનીકે ઐસી મિથ્યાબુદ્ધિ નહીં હોતી . જ્ઞાની તો યહ માનતા હૈ કિ પરદ્રવ્ય મેરા પરિગ્રહ નહીં હૈ, મૈં તો જ્ઞાતા હૂઁ ..૨૦૮..
‘ઔર મેરા તો યહ (નિમ્નોક્ત) નિશ્ચય હૈ’ યહ અબ કહતે હૈં : —
૩૨૮