એવમેવ ચાધર્મપદપરિવર્તનેન રાગદ્વેષક્રોધમાનમાયાલોભકર્મનોકર્મમનોવચનકાયશ્રોત્રચક્ષુ- ર્ઘ્રાણરસનસ્પર્શનસૂત્રાણિ ષોડશ વ્યાખ્યેયાનિ . અનયા દિશાઽન્યાન્યપ્યૂહ્યાનિ . અપરિગ્ગહો અણિચ્છો ભણિદો ણાણી ય ણેચ્છદે અસણં .
ઇચ્છા પરિગ્રહઃ . તસ્ય પરિગ્રહો નાસ્તિ યસ્યેચ્છા નાસ્તિ . ઇચ્છા ત્વજ્ઞાનમયો ભાવઃ, અજ્ઞાનમયો ભાવસ્તુ જ્ઞાનિનો નાસ્તિ, જ્ઞાનિનો જ્ઞાનમય એવ ભાવોઽસ્તિ . તતો જ્ઞાની અજ્ઞાનમયસ્ય ભાવસ્ય ઇચ્છાયા અભાવાદશનં નેચ્છતિ . તેન જ્ઞાનિનોઽશનપરિગ્રહો નાસ્તિ . જ્ઞાનમયસ્યૈકસ્ય જ્ઞાયકભાવસ્ય ભાવાદશનસ્ય કેવલં જ્ઞાયક એવાયં સ્યાત્ .
ઇસીપ્રકાર ગાથામેં ‘અધર્મ’ શબ્દ બદલકર ઉસકે સ્થાન પર રાગ, દ્વેષ, ક્રોધ, માન, માયા, લોભ, કર્મ, નોકર્મ, મન, વચન, કાય, શ્રોત્ર, ચક્ષુ, ઘ્રાણ, રસન ઔર સ્પર્શન — યહ સોલહ શબ્દ રખકર, સોલહ ગાથાસૂત્ર વ્યાખ્યાનરૂપ કરના ઔર ઇસ ઉપદેશસે દૂસરે ભી વિચાર કરના ચાહિએ ..૨૧૧..
અબ, યહ કહતે હૈં કિ જ્ઞાનીકે આહારકા ભી પરિગ્રહ નહીં હૈ : —
ગાથાર્થ : — [અનિચ્છઃ ] અનિચ્છકકો [અપરિગ્રહઃ ] અપરિગ્રહી [ભણિતઃ ] કહા હૈ [ચ ] ઔર [જ્ઞાની ] જ્ઞાની [અશનમ્ ] ભોજનકો [ન ઇચ્છતિ ] નહીં ચાહતા, [તેન ] ઇસલિયે [સઃ ] વહ [અશનસ્ય ] ભોજનકા [અપરિગ્રહઃ તુ ] પરિગ્રહી નહીં હૈ, (કિન્તુ) [જ્ઞાયકઃ ] (ભોજનકા) જ્ઞાયક હી [ભવતિ ] હૈ .
ટીકા : — ઇચ્છા પરિગ્રહ હૈ . ઉસકો પરિગ્રહ નહીં હૈ — જિસકો ઇચ્છા નહીં હૈ . ઇચ્છા તો અજ્ઞાનમય ભાવ હૈ ઔર અજ્ઞાનમય ભાવ જ્ઞાનીકે નહીં હોતા, જ્ઞાનીકે જ્ઞાનમય હી ભાવ હોતા હૈ; ઇસલિયે અજ્ઞાનમય ભાવ જો ઇચ્છા ઉસકે અભાવકે કારણ જ્ઞાની ભોજનકો નહીં ચાહતા; ઇસલિયે જ્ઞાનીકે ભોજનકા પરિગ્રહ નહીં હૈ . જ્ઞાનમય એક જ્ઞાયકભાવકે સદ્ભાવકે કારણ યહ (જ્ઞાની) ભોજનકા કેવલ જ્ઞાયક હી હૈ .
૩૩૨