જ્ઞાની કર્મમધ્યગતોઽપિ કર્મણા ન લિપ્યતે, સર્વપરદ્રવ્યકૃતરાગત્યાગશીલત્વે સતિ તદલેપ- સ્વભાવત્વાત્ . યથા લોહં કર્દમમધ્યગતં સત્કર્દમેન લિપ્યતે, તલ્લેપસ્વભાવત્વાત્, તથા કિલાજ્ઞાની કર્મમધ્યગતઃ સન્ કર્મણા લિપ્યતે, સર્વપરદ્રવ્યકૃતરાગોપાદાનશીલત્વે સતિ તલ્લેપસ્વભાવત્વાત્ .
જ્ઞાનિન્ ભુંક્ષ્વ પરાપરાધજનિતો નાસ્તીહ બન્ધસ્તવ ..૧૫૦..
હોતા, (અર્થાત્ ઉસે જંગ નહીં લગતી) ક્યોંકિ ઉસકા સ્વભાવ કીચડસે અલિપ્ત રહના હૈ, ઇસીપ્રકાર વાસ્તવમેં જ્ઞાની કર્મકે મધ્ય રહા હુઆ હો તથાપિ વહ કર્મસે લિપ્ત નહીં હોતા, ક્યોંકિ સર્વ પરદ્રવ્યકે પ્રતિ કિયે જાનેવાલા રાગ ઉસકા ત્યાગરૂપ સ્વભાવપના હોનેસે જ્ઞાની કર્મસે અલિપ્ત રહનેકે સ્વભાવવાલા હૈ . જૈસે કીચડકે બીચ પડા હુઆ લોહા કીચડસે લિપ્ત હો જાતા હૈ, (અર્થાત્ ઉસમેં જંગ લગ જાતી હૈ) ક્યોંકિ ઉસકા સ્વભાવ કીચડસે લિપ્ત હોના હૈ, ઇસીપ્રકાર વાસ્તવમેં અજ્ઞાની કર્મકે મધ્ય રહા હુઆ કર્મસે લિપ્ત હો જાતા હૈ, ક્યોંકિ સર્વ પરદ્રવ્યકે પ્રતિ કિયે જાનેવાલા રાગ ઉસકા ગ્રહણરૂપ સ્વભાવપના હોનેસે અજ્ઞાની કર્મસે લિપ્ત હોનેકે સ્વભાવવાલા હૈ .
ભાવાર્થ : — જૈસે કીચડમેં પડે હુએ સોનેકો જંગ નહીં લગતી ઔર લોહેકો લગ જાતી હૈ, ઉસીપ્રકાર કર્મકે મધ્ય રહા હુઆ જ્ઞાની કર્મસે નહીં બઁધતા તથા અજ્ઞાની બઁધ જાતા હૈ . યહ જ્ઞાન -અજ્ઞાનકી મહિમા હૈ ..૨૧૮-૨૧૯..
અબ ઇસ અર્થકા ઔર આગામી કથનકા સૂચક કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [ઇહ ] ઇસ લોક મેં [યસ્ય યાદ્રક્ યઃ હિ સ્વભાવઃ તાદ્રક્ તસ્ય વશતઃ અસ્તિ ] જિસ વસ્તુકા જૈસા સ્વભાવ હોતા હૈ ઉસકા વૈસા સ્વભાવ ઉસ વસ્તુકે અપને વશસે હી (અપને આધીન હી) હોતા હૈ . [એષઃ ] ઐસા વસ્તુકા જો સ્વભાવ વહ, [પરૈઃ ] પરવસ્તુઓંકે દ્વારા [કથંચન અપિ હિ ] કિસી ભી પ્રકારસે [અન્યાદ્રશઃ ] અન્ય જૈસા [કર્તું ન શક્યતે ] નહીં કિયા જા સકતા . [હિ ] ઇસલિયે [સન્તતં જ્ઞાનં ભવત્ ] જો નિરન્તર જ્ઞાનરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ વહ [કદાચન અપિ અજ્ઞાનં ન ભવેત્ ] ક ભી ભી અજ્ઞાન નહીં હોતા; [જ્ઞાનિન્ ] ઇસલિયે હે જ્ઞાની ! [ભુંક્ષ્વ ] તૂ (ક ર્મોદયજનિત) ઉપભોગકો ભોગ, [ઇહ ] ઇસ જગતમેં [પર-અપરાધ-જનિતઃ બન્ધઃ તવ નાસ્તિ ] પરકે અપરાધસે ઉત્પન્ન હોનેવાલા બન્ધ તુઝે નહીં હૈ (અર્થાત્ પરકે અપરાધસે તુઝે બન્ધ નહીં હોતા) .
ભાવાર્થ : — વસ્તુકા સ્વભાવ વસ્તુકે અપને આધીન હી હૈ . ઇસલિયે જો આત્મા સ્વયં
૩૪૨