પરિણમતે તદાસ્ય શ્વેતભાવઃ સ્વયંકૃતઃ કૃષ્ણભાવઃ સ્યાત્, તથા યદા સ એવ જ્ઞાની
પરદ્રવ્યમુપભુંજાનોઽનુપભુંજાનો વા જ્ઞાનં પ્રહાય સ્વયમેવાજ્ઞાનેન પરિણમતે તદાસ્ય જ્ઞાનં
સ્વયંકૃતમજ્ઞાનં સ્યાત્ . તતો જ્ઞાનિનો યદિ (બંધઃ) સ્વાપરાધનિમિત્તો બન્ધઃ .
ભુંક્ષે હન્ત ન જાતુ મે યદિ પરં દુર્ભુક્ત એવાસિ ભોઃ .
જ્ઞાનં સન્વસ બન્ધમેષ્યપરથા સ્વસ્યાપરાધાદ્ ધ્રુવમ્ ..૧૫૧..
કરનેકા નિમિત્ત નહીં હો સકતા . ઇસલિયે જ્ઞાનીકો પરકે અપરાધકે નિમિત્તસે બન્ધ નહીં હોતા .
ઔર જબ વહી શંખ, પરદ્રવ્યકો ભોગતા હુઆ અથવા ન ભોગતા હુઆ, શ્વેતભાવકો છોડકર સ્વયમેવ કૃષ્ણરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ તબ ઉસકા શ્વેતભાવ સ્વયંકૃત કૃષ્ણભાવ હોતા હૈ (અર્થાત્ સ્વયમેવ કિયે ગયે કૃષ્ણભાવરૂપ હોતા હૈ), ઇસીપ્રકાર જબ વહ જ્ઞાની, પરદ્રવ્યકો ભોગતા હુઆ અથવા ન ભોગતા હુઆ, જ્ઞાનકો છોડકર સ્વયમેવ અજ્ઞાનરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ તબ ઉસકા જ્ઞાન સ્વયંકૃત અજ્ઞાન હોતા હૈ . ઇસલિયે જ્ઞાનીકે યદિ (બન્ધ) હો તો વહ અપને હી અપરાધકે નિમિત્તસે (અર્થાત્ સ્વયં હી અજ્ઞાનરૂપ પરિણમિત હો તબ) બન્ધ હોતા હૈ .
ભાવાર્થ : — જૈસે શ્વેત શંખ પરકે ભક્ષણસે કાલા નહીં હોતા, કિન્તુ જબ વહ સ્વયં હી કાલિમારૂપ પરિણમિત હોતા હૈ તબ કાલા હો જાતા હૈ, ઇસીપ્રકાર જ્ઞાની પરકે ઉપભોગસે અજ્ઞાની નહીં હોતા, કિન્તુ જબ સ્વયં હી અજ્ઞાનરૂપ પરિણમિત હોતા હૈ તબ અજ્ઞાની હોતા હૈ ઔર તબ બન્ધ કરતા હૈ ..૨૨૦ સે ૨૨૩..
અબ ઇસકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [જ્ઞાનિન્ ] હે જ્ઞાની, [જાતુ કિચિંત્ કર્મ કર્તુમ્ ઉચિતં ન ] તુઝેે ક ભી કોઈ ભી કર્મ ક રના ઉચિત નહીં હૈ [તથાપિ ] તથાપિ [યદિ ઉચ્યતે ] યદિ તૂ યહ કહે કિ ‘‘[પરં મે જાતુ ન, ભુંક્ષે ] પરદ્રવ્ય મેરા ક ભી ભી નહીં હૈ ઔર મૈં ઉસે ભોગતા હૂઁં’’, [ભોઃ દુર્ભુક્તઃ એવ અસિ ] તો તુઝસે ક હા જાતા હૈ કિ હે ભાઈ, તૂ ખરાબ પ્રકારસે ભોગનેવાલા હૈ; [હન્ત ] જો તેરા નહીં હૈ ઉસે તૂ ભોગતા હૈ યહ મહા ખેદકી બાત હૈ ! [યદિ ઉપભોગતઃ બન્ધઃ ન સ્યાત્ ] યદિ તૂ ક હે કિ ‘સિદ્ધાન્તમેં યહ કહા હૈ કિ પરદ્રવ્યકે ઉપભોગસે બન્ધ નહીં હોતા, ઇસલિયે ભોગતા હૂઁ ’, [તત્ કિં