કિંત્વસ્યાપિ કુતોઽપિ કિંચિદપિ તત્કર્માવશેનાપતેત્ .
જ્ઞાની કિં કુરુતેઽથ કિં ન કુરુતે કર્મેતિ જાનાતિ કઃ ..૧૫૩..
દૂસરા આશય ઇસપ્રકાર હૈ : — અજ્ઞાની સુખ ( – રાગાદિપરિણામ) ઉત્પન્ન કરનેવાલે આગામી ભોગોંકી અભિલાષાસે વ્રત, તપ, ઇત્યાદિ શુભ કર્મ કરતા હૈ, ઇસલિયે વહ કર્મ ઉસે રાગાદિપરિણામ ઉત્પન્ન કરનેવાલે આગામી ભોગોંકો દેતા હૈ . જ્ઞાનીકે સમ્બન્ધમેં ઇસસે વિપરીત સમઝના ચાહિએ . ઇસપ્રકાર અજ્ઞાની ફલકી વાઁછાસે કર્મ કરતા હૈ, ઇસલિએ વહ ફલકો પાતા હૈ ઔર જ્ઞાની ફલકી વાઁછા બિના હી કર્મ કરતા હૈ, ઇસલિએ વહ ફલકો પ્રાપ્ત નહીં કરતા ..૨૨૪ સે ૨૨૭..
અબ, ‘‘જિસે ફલકી વાઁછા નહીં હૈ વહ કર્મ ક્યોં કરે ?’’ ઇસ આશંકાકો દૂર કરનેકે લિએ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [યેન ફલં ત્યક્તં સઃ કર્મ કુરુતે ઇતિ વયં ન પ્રતીમઃ ] જિસને ક ર્મકા ફલ છોડ દિયા હૈ વહ ક ર્મ ક રતા હૈ ઐસી પ્રતીતિ તો હમ નહીં ક ર સક તે . [કિન્તુ ] કિન્તુ વહાઁ ઇતના વિશેષ હૈ કિ — [અસ્ય અપિ કુતઃ અપિ કિંચિત્ અપિ તત્ કર્મ અવશેન આપતેત્ ] ઉસે (જ્ઞાનીકો) ભી કિસી કારણસે કોઈ ઐસા ક ર્મ અવશતાસેે ( – ઉસકે વશ બિના) આ પડતા હૈ . [તસ્મિન્ આપતિતે તુ ] ઉસકે આ પડને પર ભી, [અકમ્પ-પરમ-જ્ઞાનસ્વભાવે સ્થિતઃ જ્ઞાની ] જો અકં પ પરમજ્ઞાનસ્વભાવમેં સ્થિત હૈ ઐસા જ્ઞાની [કર્મ ] ક ર્મ [કિં કુરુતે અથ કિં ન કુરુતે ] ક રતા હૈ યા નહીં [ઇતિ કઃ જાનાતિ ] યહ કૌન જાનતા હૈ ?
ભાવાર્થ : — જ્ઞાનીકે પરવશતાસે કર્મ આ પડતા હૈ તો ભી વહ જ્ઞાનસે ચલાયમાન નહીં હોતા . ઇસલિયે જ્ઞાનસે અચલાયમાન વહ જ્ઞાની કર્મ કરતા હૈ યા નહીં યહ કૌન જાનતા હૈ ? જ્ઞાનીકી બાત જ્ઞાની હી જાનતા હૈ . જ્ઞાનીકે પરિણામોંકો જાનનેકી સામર્થ્ય અજ્ઞાનીકી નહીં હૈ .
અવિરત સમ્યગ્દૃષ્ટિસે લેકર ઊ પરકે સભી જ્ઞાની હી સમઝના ચાહિએ . ઉનમેંસે, અવિરત સમ્યગ્દૃષ્ટિ, દેશવિરત સમ્યગ્દૃષ્ટિ ઔર આહારવિહાર કરનેવાલે મુનિયોંકે બાહ્યક્રિયાકર્મ હોતે હૈં, તથાપિ જ્ઞાનસ્વભાવસે અચલિત હોનેકે કારણ નિશ્ચયસે વે, બાહ્યક્રિયાકર્મકે કર્તા નહીં હૈં, જ્ઞાનકે હી કર્તા હૈં . અન્તરઙ્ગ મિથ્યાત્વકે અભાવસે તથા યથાસમ્ભવ કષાયકે અભાવસે ઉનકે પરિણામ ઉજ્જ્વલ હૈં . ઉસ ઉજ્જ્વલતાકો જ્ઞાની હી જાનતે હૈં, મિથ્યાદૃષ્ટિ ઉસ ઉજ્જ્વલતાકો નહીં જાનતે .