જ્ઞાનં તત્સ્વયમેવ શાશ્વતતયા નોચ્છિદ્યતે જાતુચિત્ .
નિશ્શંક સતતં સ્વયં સ સહજં જ્ઞાનં સદા વિન્દતિ ..૧૫૯..
ભય ક હાઁસે હો સકતા હૈ ? [સઃ સ્વયં સતતં નિશ્શંકઃ સહજં જ્ઞાનં સદા વિન્દતિ ] વહ તો સ્વયં
નિરન્તર નિઃશંક વર્તતા હુઆ સહજ જ્ઞાનકા સદા અનુભવ કરતા હૈ .
ભાવાર્થ : — ‘ગુપ્તિ’ અર્થાત્ જિસમેં કોઈ ચોર ઇત્યાદિ પ્રવેશ ન કર સકે ઐસા કિલા, ભોંયરા (તલઘર) ઇત્યાદિ; ઉસમેં પ્રાણી નિર્ભયતાસે નિવાસ કર સકતા હૈ . ઐસા ગુપ્ત પ્રદેશ ન હો ઔર ખુલા સ્થાન હો તો ઉસમેં રહનેવાલે પ્રાણીકો અગુપ્તતાકે કારણ ભય રહતા હૈ . જ્ઞાની જાનતા હૈ કિ — વસ્તુકે નિજ સ્વરૂપમેં કોઈ દૂસરા પ્રવેશ નહીં કર સકતા, ઇસલિયે વસ્તુકા સ્વરૂપ હી વસ્તુકી પરમ ગુપ્તિ અર્થાત્ અભેદ્ય કિલા હૈ . પુરુષકા અર્થાત્ આત્માકા સ્વરૂપ જ્ઞાન હૈ; ઉસ જ્ઞાનસ્વરૂપમેં રહા હુઆ આત્મા ગુપ્ત હૈ, ક્યોંકિ જ્ઞાનસ્વરૂપમેં દૂસરા કોઈ પ્રવેશ નહીં કર સકતા . ઐસા જાનનેવાલે જ્ઞાનીકો અગુપ્તતાકા ભય કહાઁસે હો સકતા હૈ ? વહ તો નિઃશંક વર્તતા હુઆ અપને સ્વાભાવિક જ્ઞાનસ્વરૂપકા નિરન્તર અનુભવ કરતા હૈ .૧૫૮.
અબ મરણભયકા કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [પ્રાણોચ્છેદમ્ મરણં ઉદાહરન્તિ ] પ્રાણોંકે નાશકો (લોગ) મરણ ક હતે હૈં . [અસ્ય આત્મનઃ પ્રાણાઃ કિલ જ્ઞાનં ] નિશ્ચયસે આત્માકે પ્રાણ તો જ્ઞાન હૈ . [તત્ સ્વયમેવ શાશ્વતતયા જાતુચિત્ ન ઉચ્છિદ્યતે ] વહ (જ્ઞાન) સ્વયમેવ શાશ્વત હોનેસે ઉસકા ક દાપિ નાશ નહીં હોતા; [અતઃ તસ્ય મરણં કિંચન ન ભવેત્ ] ઇસલિયે આત્માકા મરણ કિઞ્ચિત્માત્ર ભી નહીં હોતા . [જ્ઞાનિનઃ તદ્- ભીઃ કુતઃ ] અતઃ (ઐસા જાનનેવાલે) જ્ઞાનીકો મરણકા ભય ક હાઁસે હો સકતા હૈ ? [સઃ સ્વયં સતતં નિશ્શંક : સહજં જ્ઞાનં સદા વિન્દતિ ] વહ તો સ્વયં નિરન્તર નિઃશંક વર્તતા હુઆ સહજ જ્ઞાનકા સદા અનુભવ કરતા હૈ .
ભાવાર્થ : — ઇન્દ્રિયાદિ પ્રાણોંકે નાશ હોનેકો લોગ મરણ કહતે હૈં . કિન્તુ પરમાર્થતઃ આત્માકે ઇન્દ્રિયાદિક પ્રાણ નહીં હૈં, ઉસકે તો જ્ઞાન પ્રાણ હૈં . જ્ઞાન અવિનાશી હૈ — ઉસકા નાશ નહીં હોતા; અતઃ આત્માકો મરણ નહીં હૈ . જ્ઞાની ઐસા જાનતા હૈ, ઇસલિયે ઉસે મરણકા ભય નહીં હૈ; વહ તો નિઃશંક વર્તતા હુઆ અપને જ્ઞાનસ્વરૂપકા નિરન્તર અનુભવ કરતા હૈ .૧૫૯.
૩૫૪