કર્મયોગ્યપુદ્ગલબહુલો લોકઃ, સિદ્ધાનામપિ તત્રસ્થાનાં તત્પ્રસંગાત્ . ન કાયવાઙ્મનઃકર્મ, યથાખ્યાતસંયતાનામપિ તત્પ્રસંગાત્ . નાનેકપ્રકારકરણાનિ, કેવલજ્ઞાનિનામપિ તત્પ્રસંગાત્ . ન સચિત્તાચિત્તવસ્તૂપઘાતઃ, સમિતિતત્પરાણામપિ તત્પ્રસંગાત્ . તતો ન્યાયબલેનૈવૈતદાયાતં, યદુપયોગે રાગાદિકરણં સ બન્ધહેતુઃ . રહે હૈં ઉનકે ભી, બન્ધકા પ્રસંગ આ જાએગા . કાય-વચન-મનકા કર્મ (અર્થાત્ કાય-વચન- મનકી ક્રિયાસ્વરૂપ યોગ) ભી બન્ધકા કારણ નહીં હૈ; ક્યોંકિ યદિ ઐસા હો તો યથાખ્યાત- સંયમિયોંકે ભી (કાય-વચન-મનકી ક્રિયા હોનેસે) બન્ધકા પ્રસંગ આ જાએગા . અનેક પ્રકારકે ૧કરણ ભી બન્ધકા કારણ નહીં હૈં; ક્યોંકિ યદિ ઐસા હો તો કેવલજ્ઞાનિયોંકે ભી (ઉન કરણોંસે) બન્ધકા પ્રસંગ આ જાએગા . સચિત્ત તથા અચિત્ત વસ્તુઓંકા ઘાત ભી બન્ધકા કારણ નહીં હૈ; ક્યોંકિ યદિ ઐસા હો તો જો સમિતિમેં તત્પર હૈં ઉનકે (અર્થાત્ જો યત્નપૂર્વક પ્રવૃત્તિ કરતે હૈં ઐસે સાધુઓંકે) ભી (સચિત્ત તથા અચિત્ત વસ્તુઓંકે ઘાતસે) બન્ધકા પ્રસંગ આ જાએગા . ઇસલિયે ન્યાયબલસે હી યહ ફલિત હુઆ કિ, ઉપયોગમેં રાગાદિકરણ (અર્થાત્ ઉપયોગમેં રાગાદિકકા કરના), બન્ધકા કારણ હૈ .
ભાવાર્થ : — યહાઁ નિશ્ચયનયકો પ્રધાન કરકે કથન હૈ . જહાઁ નિર્બાધ હેતુસે સિદ્ધિ હોતી હૈ વહી નિશ્ચય હૈ . બન્ધકા કારણ વિચાર કરને પર નિર્બાધતયા યહી સિદ્ધ હુઆ કિ — મિથ્યાદૃષ્ટિ પુરુષ જિન રાગદ્વેષમોહભાવોંકો અપને ઉપયોગમેં કરતા હૈ વે રાગાદિક હી બન્ધકા કારણ હૈં . ઉનકે અતિરિક્ત અન્ય — બહુ કર્મયોગ્ય પુદ્ગલોંસે પરિપૂર્ણ લોક, કાય-વચન-મનકે યોગ, અનેક કરણ તથા ચેતન-અચેતનકા ઘાત — બન્ધકે કારણ નહીં હૈં; યદિ ઉનસે બન્ધ હોતા હો તો સિદ્ધોંકે, યથાખ્યાત ચારિત્રવાનોંકે, કેવલજ્ઞાનિયોંકે ઔર સમિતિરૂપ પ્રવૃત્તિ કરનેવાલે મુનિયોંકે બન્ધકા પ્રસંગ આ જાએગા . પરન્તુ ઉનકે તો બન્ધ હોતા નહીં હૈ . ઇસલિએ ઇન હેતુઓંમેં ( – કારણોંમેં) વ્યભિચાર (દોષ) આયા . ઇસલિએ યહ નિશ્ચય હૈ કિ બન્ધકા કારણ રાગાદિક હી હૈં .
યહાઁ સમિતિરૂપ પ્રવૃત્તિ કરનેવાલે મુનિયોંકા નામ લિયા ગયા હૈ ઔર અવિરત, દેશવિરતકા નામ નહીં લિયા; ઇસકા યહ કારણ હૈ કિ — અવિરત તથા દેશવિરતકે બાહ્યસમિતિરૂપ પ્રવૃત્તિ નહીં હોતી, ઇસલિએ ચારિત્રમોહ સમ્બન્ધી રાગસે કિંચિત્ બન્ધ હોતા હૈ; ઇસલિએ સર્વથા બન્ધકે અભાવકી અપેક્ષામેં ઉનકા નામ નહીં લિયા . વૈસે અન્તરઙ્ગકી અપેક્ષાસે તો ઉન્હેં ભી નિર્બન્ધ હી જાનના ચાહિએ ..૨૩૭ સે ૨૪૧..
૩૭૨
૧કરણ = ઇન્દ્રિયાઁ .