જો મણ્ણદિ હિંસામિ ય હિંસિજ્જામિ ય પરેહિં સત્તેહિં .
પરજીવાનહં હિનસ્મિ, પરજીવૈર્હિંસ્યે ચાહમિત્યધ્યવસાયો ધ્રુવમજ્ઞાનમ્ . સ તુ યસ્યાસ્તિ સોઽજ્ઞાનિત્વાન્મિથ્યાદૃષ્ટિઃ, યસ્ય તુ નાસ્તિ સ જ્ઞાનિત્વાત્સમ્યગ્દ્રષ્ટિઃ .
શ્લોકાર્થ : — [યઃ જાનાતિ સઃ ન કરોતિ ] જો જાનતા હૈ સો ક રતા નહીં [તુ ] ઔર [યઃ કરોતિ અયં ખલુ જાનાતિ ન ] જો ક રતા હૈ સો જાનતા નહીં . [તત્ કિલ કર્મરાગઃ ] ક રના તો વાસ્તવમેં ક ર્મરાગ હૈ [તુ ] ઔર [રાગં અબોધમયમ્ અધ્યવસાયમ્ આહુઃ ] રાગકો (મુનિયોંને) અજ્ઞાનમય અધ્યવસાય ક હા હૈ; [સઃ નિયતં મિથ્યાદૃશઃ ] જો કિ વહ (અજ્ઞાનમય અધ્યવસાય) નિયમસે મિથ્યાદૃષ્ટિકે હોતા હૈ [ચ ] ઔર [સઃ બન્ધહેતુઃ ] વહ બન્ધકા કારણ હૈ .૧૬૭.
અબ મિથ્યાદૃષ્ટિકે આશયકો ગાથામેં સ્પષ્ટ કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [યઃ ] જો [મન્યતે ] યહ માનતા હૈ કિ [હિનસ્મિ ચ ] ‘મૈં પર જીવોંકો મારતા હૂઁ [પરૈઃ સત્ત્વૈઃ હિંસ્યે ચ ] ઔર પર જીવ મુઝે મારતે હૈં ’, [સઃ ] વહ [મૂઢઃ ] મૂઢ ( – મોહી) હૈ, [અજ્ઞાની ] અજ્ઞાની હૈ, [તુ ] ઔર [અતઃ વિપરીતઃ ] ઇસસે વિપરીત (જો ઐસા નહીં માનતા વહ) [જ્ઞાની ] જ્ઞાની હૈ .
ટીકા : — ‘મૈં પર જીવોંકો મારતા હૂઁ ઔર પર જીવ મુઝે મારતે હૈં ’ — ઐસા ૧અધ્યવસાય ધ્રુવરૂપસે ( – નિયમસે, નિશ્ચયતઃ) અજ્ઞાન હૈ . વહ અધ્યવસાય જિસકે હૈ વહ અજ્ઞાનીપનેકે કારણ મિથ્યાદૃષ્ટિ હૈ; ઔર જિસકે વહ અધ્યવસાય નહીં હૈ વહ જ્ઞાનીપનેકે કારણ સમ્યગ્દૃષ્ટિ હૈ .
ભાવાર્થ : — ‘પરજીવોંકો મૈં મારતા હૂઁ ઔર પરજીવ મુઝે મારતે હૈં’ ઐસા આશય અજ્ઞાન હૈ, ઇસલિએ જિસકા ઐસા આશય હૈ વહ અજ્ઞાની હૈ — મિથ્યાદૃષ્ટિ હૈ ઔર જિસકા ઐસા આશય નહીં હૈ વહ જ્ઞાની હૈ — સમ્યગ્દૃષ્ટિ હૈ .
નિશ્ચયનયસે કર્તાકા સ્વરૂપ યહ હૈ : — સ્વયં સ્વાધીનતયા જિસ ભાવરૂપ પરિણમિત હો ઉસ
૩૭૮
૧અધ્યવસાય = મિથ્યા અભિપ્રાય; આશય .