વત્થું પડુચ્ચ જં પુણ અજ્ઝવસાણં તુ હોદિ જીવાણં .
અધ્યવસાનમેવ બન્ધહેતુઃ, ન તુ બાહ્યવસ્તુ, તસ્ય બન્ધહેતોરધ્યવસાનસ્ય હેતુત્વેનૈવ ચરિતાર્થત્વાત્ . તર્હિ કિમર્થો બાહ્યવસ્તુપ્રતિષેધઃ ? અધ્યવસાનપ્રતિષેધાર્થઃ . અધ્યવસાનસ્ય હિ બાહ્યવસ્તુ આશ્રયભૂતં; ન હિ બાહ્યવસ્ત્વનાશ્રિત્ય અધ્યવસાનમાત્માનં લભતે . યદિ બાહ્યવસ્ત્વનાશ્રિત્યાપિ અધ્યવસાનં જાયેત તદા, યથા વીરસૂસુતસ્યાશ્રયભૂતસ્ય સદ્ભાવે
ઔર ભી ઐસી શંકા ન કરની કિ ‘બાહ્યવસ્તુ વહ દૂસરા ભી બન્ધકા કારણ હોગા’ . (‘અધ્યવસાય બન્ધકા એક કારણ હોગા ઔર બાહ્યવસ્તુ બન્ધકા દૂસરા કારણ હોગા’ ઐસી ભી શંકા કરને યોગ્ય નહીં હૈ; અધ્યવસાય હી એકમાત્ર બન્ધકા કારણ હૈ, બાહ્યવસ્તુ નહીં .) ઇસી અર્થકી ગાથા અબ કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [પુનઃ ] ઔર, [જીવાનામ્ ] જીવોંકે [યત્ ] જો [અધ્યવસાનં તુ ] અધ્યવસાન [ભવતિ ] હોતા હૈ વહ [વસ્તુ ] વસ્તુકો [પ્રતીત્ય ] અવલમ્બકર હોતા હૈ, [ચ તુ ] તથાપિ [વસ્તુતઃ ] વસ્તુસે [ન બન્ધઃ ] બન્ધ નહીં હોતા, [અધ્યવસાનેન ] અધ્યવસાનસે હી [બન્ધઃ અસ્તિ ] બન્ધ હોતા હૈ .
ટીકા : — અધ્યવસાન હી બન્ધકા કારણ હૈ; બાહ્ય વસ્તુ નહીં, ક્યોંકિ બન્ધકા કારણ જો અધ્યવસાન હૈ ઉસકે કારણત્વસે હી બાહ્યવસ્તુકી ચરિતાર્થતા હૈ (અર્થાત્ બન્ધકે કારણભૂત અધ્યવસાનકા કારણ હોનેમેં હી બાહ્યવસ્તુકા કાર્યક્ષેત્ર પૂરા હો જાતા હૈ, વહ વસ્તુ બન્ધકા કારણ નહીં હોતી) . યહાઁ પ્રશ્ન હોતા હૈ કિ — યદિ બાહ્યવસ્તુ બન્ધકા કારણ નહીં હૈ તો (‘બાહ્યવસ્તુકા પ્રસંગ મત કરો, કિંતુ ત્યાગ કરો’ ઇસપ્રકાર) બાહ્યવસ્તુકા નિષેધ કિસલિયે કિયા જાતા હૈ ? ઇસકા સમાધાન ઇસપ્રકાર હૈ : — અધ્યવસાનકે નિષેધકે લિયે બાહ્યવસ્તુકા નિષેધ કિયા જાતા હૈ . અધ્યવસાનકો બાહ્યવસ્તુ આશ્રયભૂત હૈ; બાહ્યવસ્તુકા આશ્રય કિયે બિના અધ્યવસાન અપને