અજ્ઝવસાણણિમિત્તં જીવા બજ્ઝંતિ કમ્મણા જદિ હિ .
યત્કિલ બન્ધયામિ મોચયામીત્યધ્યવસાનં તસ્ય હિ સ્વાર્થક્રિયા યદ્બન્ધનં મોચનં જીવાનામ્ . જીવસ્ત્વસ્યાધ્યવસાયસ્ય સદ્ભાવેઽપિ સરાગવીતરાગયોઃ સ્વપરિણામયોઃ અભાવાન્ન બધ્યતે, અર્થક્રિયા કરનેવાલા નહીં હૈ ઇસલિએ, ‘મૈં આકાશ-પુષ્પકો તોડતા હૂઁ’ ઐસે અધ્યવસાનકી ભાઁતિ મિથ્યારૂપ હૈ, માત્ર અપને અનર્થકે લિયે હી હૈ (અર્થાત્ માત્ર અપને લિયે હી હાનિકા કારણ હોતા હૈ, પરકા તો કુછ કર નહીં સકતા ) .
ભાવાર્થ : — જો અપની અર્થક્રિયા ( – પ્રયોજનભૂત ક્રિયા) નહીં કર સકતા વહ નિરર્થક હૈ, અથવા જિસકા વિષય નહીં હૈ વહ નિરર્થક હૈ . જીવ પરજીવોંકો દુઃખી-સુખી આદિ કરનેકી બુદ્ધિ કરતા હૈ, પરન્તુ પરજીવ અપને કિયે દુઃખી-સુખી નહીં હોતે; ઇસલિએ વહ બુદ્ધિ નિરર્થક હૈ ઔર નિરર્થક હોનેસે મિથ્યા હૈ — ઝૂઁઠી હૈ ..૨૬૬..
અબ યહ પ્રશ્ન હોતા હૈ કિ અધ્યવસાન અપની અર્થક્રિયા કરનેવાલા કૈસે નહીં હૈ ? ઇસકા ઉત્તર કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — હે ભાઈ ! [યદિ હિ ] યદિ વાસ્તવમેં [અધ્યવસાનનિમિત્તં ] અધ્યવસાનકે નિમિત્તસે [જીવાઃ ] જીવ [કર્મણા બધ્યન્તે ] ક ર્મસે બન્ધતે હૈં [ચ ] ઔર [મોક્ષમાર્ગે સ્થિતાઃ ] મોક્ષમાર્ગમેં સ્થિત [મુચ્યન્તે ] છૂટતે હૈં, [તદ્ ] તો [ત્વમ્ કિં કરોષિ ] તૂ ક્યા કરતા હૈ ? (તેરા તો બાઁધને-છોડનેકા અભિપ્રાય વ્યર્થ ગયા .)
ટીકા : — ‘મૈં બઁધાતા હૂઁ, છુડાતા હૂઁ’ ઐસા જો અધ્યવસાન ઉસકી અપની અર્થક્રિયા જીવોંકો બાઁધના, છોડના હૈ . કિન્તુ જીવ તો, ઇસ અધ્યવસાયકા સદ્ભાવ હોને પર ભી, અપને સરાગ-વીતરાગ પરિણામકે અભાવસે નહીં બઁધતા, નહીં મુક્ત હોતા; તથા અપને સરાગ-વીતરાગ
૩૯૬