સ્વપરયોરવિવેકે સતિ જીવસ્યાધ્યવસિતિમાત્રમધ્યવસાનં; તદેવ ચ બોધનમાત્રત્વાદ્બુદ્ધિઃ, વ્યવસાનમાત્રત્વાદ્વયવસાયઃ, મનનમાત્રત્વાન્મતિઃ, વિજ્ઞપ્તિમાત્રત્વાદ્વિજ્ઞાનં, ચેતનામાત્રત્વાચ્ચિત્તં, ચિતો ભવનમાત્રત્વાદ્ભાવઃ, ચિતઃ પરિણમનમાત્રત્વાત્પરિણામઃ .
સ્તન્મન્યે વ્યવહાર એવ નિખિલોઽપ્યન્યાશ્રયસ્ત્યાજિતઃ .
શુદ્ધજ્ઞાનઘને મહિમ્નિ ન નિજે બધ્નન્તિ સન્તો ધૃતિમ્ ..૧૭૩..
ટીકા : — સ્વ-પરકા અવિવેક હો (સ્વ-પરકા ભેદજ્ઞાન ન હો) તબ જીવકી હૈ, ૨વ્યવસાનમાત્રત્વસે વ્યવસાય હૈ, ૩મનનમાત્રત્વસે મતિ હૈ, વિજ્ઞપ્તિમાત્રત્વસે વિજ્ઞાન હૈ, ચેતનામાત્રત્વસે ચિત્ત હૈ, ચેતનકે ભવનમાત્રત્વસે ભાવ હૈ, ચેતનકે પરિણમનમાત્રત્વસે પરિણામ હૈ . (ઇસપ્રકાર યહ સબ શબ્દ એકાર્થવાચી હૈં .)
ભાવાર્થ : — યહ તો બુદ્ધિ આદિ આઠ નામ કહે ગયે હૈં, વે સભી ચેતન આત્માકે પરિણામ હૈં . જબ તક સ્વ-પરકા ભેદજ્ઞાન ન હો તબ તક જીવકે જો અપને ઔર પરકે એકત્વકે નિશ્ચયરૂપ પરિણતિ પાઈ જાતી હૈ ઉસે બુદ્ધિ આદિ આઠ નામોંસે કહા જાતા હૈ ..૨૭૧..
‘અધ્યવસાન ત્યાગને યોગ્ય કહે હૈં ઇસસે ઐસા જ્ઞાત હોતા હૈ કિ વ્યવહારકા ત્યાગ ઔર નિશ્ચયકા ગ્રહણ કરાયા હૈ’ — ઇસ અર્થકા, એવં આગામી કથનકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — આચાર્યદેવ કહતે હૈં કિ : — [સર્વત્ર યદ્ અધ્યવસાનમ્ ] સર્વ વસ્તુઓંમેં જો અધ્યવસાન હોતે હૈં, [અખિલં ] વે સભી (અધ્યવસાન) [જિનૈઃ ] જિનેન્દ્ર ભગવાનને [એવમ્ ] પૂર્વાેક્ત રીતિસે [ત્યાજ્યં ઉક્તં ] ત્યાગને યોગ્ય કહે હૈં, [તત્ ] ઇસલિયે [મન્યે ] હમ યહ માનતે હૈં કિ [અન્ય-આશ્રયઃ વ્યવહારઃ એવ નિખિલઃ અપિ ત્યાજિતઃ ] ‘પર જિસકા આશ્રય હૈ ઐસા વ્યવહાર હી સમ્પૂર્ણ છુડાયા હૈ’ . [તત્ ] તબ ફિ ર, [અમી સન્તઃ ] યહ સત્પુરુષ [એકમ્ સમ્યક્
૧અધ્યવસિતિમાત્ર અધ્યવસાન હૈ; ઔર વહી (જિસે અધ્યવસાન કહા હૈ વહી) બોધનમાત્રત્વસે બુદ્ધિ
૧. અધ્યવસિતિ = (એકમેં દૂસરેકી માન્યતાપૂર્વક) પરિણતિ; (મિથ્યા) નિશ્ચિતિ; (મિથ્યા) નિશ્ચય હોના .
૨. વ્યવસાન = કામમેં લગે રહના; ઉદ્યમી હોના; નિશ્ચય હોના .
૩. મનન = માનના; જાનના .