અભવ્યો હિ નિત્યકર્મફલચેતનારૂપં વસ્તુ શ્રદ્ધત્તે, નિત્યજ્ઞાનચેતનામાત્રં ન તુ શ્રદ્ધત્તે, નિત્યમેવ ભેદવિજ્ઞાનાનર્હત્વાત્ . તતઃ સ કર્મમોક્ષનિમિત્તં જ્ઞાનમાત્રં ભૂતાર્થં ધર્મં ન શ્રદ્ધત્તે, ભોગ- નિમિત્તં શુભકર્મમાત્રમભૂતાર્થમેવ શ્રદ્ધત્તે . તત એવાસૌ અભૂતાર્થધર્મશ્રદ્ધાનપ્રત્યયનરોચનસ્પર્શનૈ- રુપરિતનગ્રૈવેયકભોગમાત્રમાસ્કન્દેત્, ન પુનઃ કદાચનાપિ વિમુચ્યેત . તતોઽસ્ય ભૂતાર્થધર્મ- શ્રદ્ધાનાભાવાત્ શ્રદ્ધાનમપિ નાસ્તિ . એવં સતિ તુ નિશ્ચયનયસ્ય વ્યવહારનયપ્રતિષેધો યુજ્યત એવ . પરન્તુ ક ર્મક્ષયકે નિમિત્તરૂપ ધર્મકી નહીં . (અર્થાત્ ક ર્મક્ષયકે નિમિત્તરૂપ ધર્મકી ન તો શ્રદ્ધા કરતા હૈ, ન ઉસકી પ્રતીતિ કરતા હૈ, ન ઉસકી રુચિ કરતા હૈ ઔર ન ઉસકા સ્પર્શ કરતા હૈ .)
ટીકા : — અભવ્ય જીવ નિત્યકર્મફલચેતનારૂપ વસ્તુકી શ્રદ્ધા કરતા હૈ, કિન્તુ નિત્યજ્ઞાનચેતનામાત્ર વસ્તુકી શ્રદ્ધા નહીં કરતા, ક્યોંકિ વહ સદા હી (સ્વ-પરકે) ભેદવિજ્ઞાનકે અયોગ્ય હૈ . ઇસિલયે વહ કર્મોંસે છૂટનેકે નિમિત્તરૂપ, જ્ઞાનમાત્ર, ભૂતાર્થ (સત્યાર્થ) ધર્મકી શ્રદ્ધા નહીં કરતા, (કિન્તુ) ભોગકે નિમિત્તરૂપ, શુભકર્મમાત્ર, અભૂતાર્થ ધર્મકી હી શ્રદ્ધા કરતા હૈ; ઇસીલિયે વહ અભૂતાર્થ ધર્મકી શ્રદ્ધા, પ્રતીતિ, રુચિ ઔર સ્પર્શનસે ઊ પરકે ગ્રૈવેયક તકકે ભોગમાત્રકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ, કિન્તુ કભી ભી કર્મસે મુક્ત નહીં હોતા . ઇસલિયે ઉસે ભૂતાર્થ ધર્મકે શ્રદ્ધાનકા અભાવ હોનેસે (યથાર્થ) શ્રદ્ધાન ભી નહીં હૈ .
ઐસા હોનેસે નિશ્ચયનયકે દ્વારા વ્યવહારનયકા નિષેધ યોગ્ય હી હૈ .
ભાવાર્થ : — અભવ્ય જીવકે ભેદજ્ઞાન હોનેકી યોગ્યતા ન હોનેસે વહ કર્મફલચેતનાકો જાનતા હૈ, કિન્તુ જ્ઞાનચેતનાકો નહીં જાનતા; ઇસલિયે ઉસે શુદ્ધ આત્મિક ધર્મકી શ્રદ્ધા નહીં હૈ . વહ શુભ કર્મકો હી ધર્મ સમઝકર ઉસકી શ્રદ્ધા કરતા હૈ, ઇસલિયે ઉસકે ફલસ્વરૂપ ગ્રૈવેયક તકકે ભોગકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ, કિન્તુ કર્મકા ક્ષય નહીં હોતા . ઇસપ્રકાર સત્યાર્થ ધર્મકા શ્રદ્ધાન ન હોનેસે ઉસકે શ્રદ્ધાન હી નહીં કહા જા સકતા .
ઇસપ્રકાર વ્યવહારનયકે આશ્રિત અભવ્ય જીવકો જ્ઞાન-શ્રદ્ધાન ન હોનેસે નિશ્ચયનય દ્વારા કિયા જાનેવાલા વ્યવહારકા નિષેધ યોગ્ય હી હૈ .
યહાઁ ઇતના વિશેષ જાનના ચાહિએ કિ — યહ હેતુવાદરૂપ અનુભવપ્રધાન ગ્રન્થ હૈ, ઇસલિયે ઇસમેં અનુભવકી અપેક્ષાસે ભવ્ય-અભવ્યકા નિર્ણય હૈ . અબ યદિ ઇસે અહેતુવાદ આગમકે સાથ મિલાયેં તો — અભવ્યકો વ્યવહારનયકે પક્ષકા સૂક્ષ્મ, કેવલીગમ્ય આશય રહ જાતા હૈ જો કિ છદ્મસ્થકો અનુભવગોચર નહીં ભી હોતા, માત્ર સર્વજ્ઞદેવ જાનતે હૈં; ઇસપ્રકાર કેવલ વ્યવહારકા પક્ષ રહનેસે ઉસકે સર્વથા એકાન્તરૂપ મિથ્યાત્વ રહતા હૈ . ઇસ વ્યવહારનયકે પક્ષકા આશય અભવ્યકે સર્વથા કભી ભી મિટતા હી નહીં હૈ ..૨૭૫..
૪૦૮