મત્કાર્યત્વાભાવાત્, — ઇતિ તત્ત્વજ્ઞાનપૂર્વકં પુદ્ગલદ્રવ્યં નિમિત્તભૂતં પ્રત્યાચક્ષાણો નૈમિત્તિકભૂતં બન્ધસાધકં ભાવં પ્રત્યાચષ્ટે, તથા સમસ્તમપિ પરદ્રવ્યં પ્રત્યાચક્ષાણસ્તન્નિમિત્તં ભાવં પ્રત્યાચષ્ટે . એવં દ્રવ્યભાવયોરસ્તિ નિમિત્તનૈમિત્તિકભાવઃ .
તન્મૂલાં બહુભાવસન્તતિમિમામુદ્ધર્તુકામઃ સમમ્ .
યેનોન્મૂલિતબન્ધ એષ ભગવાનાત્માત્મનિ સ્ફૂ ર્જતિ ..૧૭૮..
હૈ, ઇસલિએ ઉસકો મેરે કાર્યત્વકા અભાવ હૈ;’’ — ઇસપ્રકાર તત્ત્વજ્ઞાનપૂર્વક નિમિત્તભૂત પુદ્ગલદ્રવ્યકા પ્રત્યાખ્યાન કરતા હુઆ આત્મા ( – મુનિ) જૈસે નૈમિત્તિકભૂત બન્ધસાધક ભાવકા પ્રત્યાખ્યાન કરતા હૈ, ઉસીપ્રકાર સમસ્ત પરદ્રવ્યકા પ્રત્યાખ્યાન કરતા હુઆ ( – ત્યાગ કરતા હુઆ) આત્મા ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલે ભાવકા પ્રત્યાખ્યાન કરતા હૈ . ઇસપ્રકાર દ્રવ્ય ઔર ભાવકો નિમિત્ત-નૈમિત્તિકતા હૈ .
ભાવાર્થ : — યહાઁ અધઃકર્મ ઔર ઉદ્દેશિક આહારકે દૃષ્ટાન્તસે દ્રવ્ય ઔર ભાવકી નિમિત્ત- નૈમિત્તિકતા દૃઢ કી હૈ .
જિસ પાપકર્મસે આહાર નિષ્પન્ન હો ઉસ પાપકર્મકો અધઃકર્મ કહતે હૈં, તથા ઉસ આહારકો ભી અધઃકર્મ કહતે હૈં . જો આહાર, ગ્રહણ કરનેવાલેકે નિમિત્તસે હી બનાયા ગયા હો ઉસે ઉદ્દેશિક કહતે હૈં . ઐસે (અધઃકર્મ ઔર ઉદ્દેશિક) આહારકા જિસને પ્રત્યાખ્યાન નહીં કિયા ઉસને ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલે ભાવકા પ્રત્યાખ્યાન નહીં કિયા ઔર જિસને તત્ત્વજ્ઞાનપૂર્વક ઉસ આહારકા પ્રત્યાખ્યાન કિયા હૈ ઉસને ઉસકે નિમિત્તસે હોનેવાલે ભાવકા પ્રત્યાખ્યાન કિયા હૈ . ઇસપ્રકાર સમસ્ત દ્રવ્યકો ઔર ભાવકો નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવ જાનના ચાહિયે . જો પરદ્રવ્યકો ગ્રહણ કરતા હૈ ઉસે રાગાદિભાવ ભી હોતે હૈં, વહ ઉનકા કર્તા ભી હોતા હૈ ઔર ઇસલિયે કર્મકા બન્ધ ભી કરતા હૈ; જબ આત્મા જ્ઞાની હોતા હૈ તબ ઉસે કુછ ગ્રહણ કરનેકા રાગ નહીં હોતા, ઇસલિયે રાગાદિરૂપ પરિણમન ભી નહીં હોતા ઔર ઇસલિયે આગામી બન્ધ ભી નહીં હોતા . (ઇસપ્રકાર જ્ઞાની પરદ્રવ્યકા કર્તા નહીં હૈ .)..૨૮૬-૨૮૭..
અબ ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં, જિસમેં પરદ્રવ્યકે ત્યાગનેકા ઉપદેશ હૈ : —
શ્લોકાર્થ : — [ઇતિ ] ઇસપ્રકાર (પરદ્રવ્ય ઔર અપને ભાવકી નિમિત્ત-નૈમિત્તિક તાકો) [આલોચ્ય ] વિચાર કરકે, [તદ્-મૂલાં ઇમામ્ બહુભાવસન્તતિમ્ સમમ્ ઉદ્ધર્તુકામઃ ]