આત્મબન્ધયોર્દ્વિધાકરણં મોક્ષઃ . બન્ધસ્વરૂપજ્ઞાનમાત્રં તદ્ધેતુરિત્યેકે, તદસત્; ન કર્મબદ્ધસ્ય બન્ધસ્વરૂપજ્ઞાનમાત્રં મોક્ષહેતુઃ, અહેતુત્વાત્, નિગડાદિબદ્ધસ્ય બન્ધસ્વરૂપજ્ઞાનમાત્રવત્ . એતેન કર્મબન્ધપ્રપંચરચનાપરિજ્ઞાનમાત્રસન્તુષ્ટા ઉત્થાપ્યન્તે . જહ બંધે ચિંતંતો બંધણબદ્ધો ણ પાવદિ વિમોક્ખં .
ગાથાર્થ : — [યથા નામ ] જૈસે [બન્ધનકે ] બન્ધનમેં [ચિરકાલપ્રતિબદ્ધઃ ] બહુત સમયસે બઁધા હુઆ [કશ્ચિત્ પુરુષઃ ] કોઈ પુરુષ [તસ્ય ] ઉસ બન્ધનકે [તીવ્રમન્દસ્વભાવં ] તીવ્ર-મન્દ સ્વભાવકો [કાલં ચ ] ઔર કાલકો (અર્થાત્ યહ બન્ધન ઇતને કાલસે હૈ ઇસપ્રકાર) [વિજાનાતિ ] જાનતા હૈ, [યદિ ] કિન્તુ યદિ [ન અપિ છેદં કરોતિ ] ઉસ બન્ધનકો સ્વયં નહીં કાટતા [તેન ન મુચ્યતે ] તો વહ ઉસસે મુક્ત નહીં હોતા [તુ ] ઔર [બન્ધનવશઃ સન્ ] બન્ધનવશ રહતા હુઆ [બહુકેન અપિ કાલેન ] બહુત કાલમેં ભી [સઃ નરઃ ] વહ પુરુષ [વિમોક્ષમ્ ન પ્રાપ્નોતિ ] બન્ધનસે છૂટનેરૂપ મુક્તિકો પ્રાપ્ત નહીં કરતા; [ઇતિ ] ઇસીપ્રકાર જીવ [કર્મબન્ધનાનાં ] ક ર્મ-બન્ધનોંકે [પ્રદેશસ્થિતિપ્રકૃતિમ્ એવમ્ અનુભાગમ્ ] પ્રદેશ, સ્થિતિ, પ્રકૃ તિ ઔર અનુભાગકો [જાનન્ અપિ ] જાનતા હુઆ ભી [ન મુચ્યતે ] (ક ર્મબન્ધસે) નહીં છૂટતા, [ચ યદિ સઃ એવ શુદ્ધઃ ] કિન્તુ યદિ વહ સ્વયં (રાગાદિકો દૂર ક રકે) શુદ્ધ હોતા હૈ [મુચ્યતે ] તભી છૂટતા હૈ-મુક્ત હોતા હૈ .
ટીકા : — આત્મા ઔર બન્ધકા દ્વિધાકરણ (અર્થાત્ આત્મા ઔર બન્ધકો અલગ અલગ કર દેના) સો મોક્ષ હૈ . કિતને હી લોગ કહતે હૈં કિ ‘બન્ધકે સ્વરૂપકા જ્ઞાનમાત્ર મોક્ષકા કારણ હૈ (અર્થાત્ બન્ધકે સ્વરૂપકો જાનનેમાત્રસે હી મોક્ષ હોતા હૈ)’, કિન્તુ યહ અસત્ હૈ; કર્મસે બઁધે હુએ (જીવ)કો બન્ધકે સ્વરૂપકા જ્ઞાનમાત્ર મોક્ષકા કારણ નહીં હૈ, ક્યોંકિ જૈસે બેડી આદિસે બઁધે હુએ (જીવ)કો બન્ધકે સ્વરૂપકા જ્ઞાનમાત્ર બન્ધસે મુક્ત હોનેકા કારણ નહીં હૈ . ઉસીપ્રકાર કર્મસે બઁધે હુએ (જીવ)કો કર્મબન્ધકે સ્વરૂપકા જ્ઞાનમાત્ર કર્મબન્ધસે મુક્ત હોનેકા કારણ નહીં હૈ . ઇસ કથનસે ઉનકા ઉત્થાપન (ખણ્ડન) કિયા ગયા હૈ જો કર્મબન્ધકે પ્રપંચકી (-વિસ્તારકી) રચનાકે જ્ઞાનમાત્રસે સન્તુષ્ટ હો રહે હૈં .
ભાવાર્થ : — કોઈ અન્યમતી યહ માનતે હૈં કિ બન્ધકે સ્વરૂપકો જાન લેનેસે હી મોક્ષ હો જાતા હૈ . ઉનકી ઇસ માન્યતાકા ઇસ કથનસે નિરાકરણ કર દિયા ગયા હૈ . જાનનેમાત્રસે હી બન્ધ નહીં કટ જાતા, કિન્તુ વહ કાટનેસે હી કટતા હૈ ..૨૮૮ સે ૨૯૦..
અબ યહ કહતે હૈં કિ બન્ધકે વિચાર કરતે રહનેસે ભી બન્ધ નહીં કટતા : —
૪૨૬