બન્ધચિન્તાપ્રબન્ધો મોક્ષહેતુરિત્યન્યે, તદપ્યસત્; ન કર્મબદ્ધસ્ય બન્ધચિન્તાપ્રબન્ધો મોક્ષહેતુઃ, અહેતુત્વાત્, નિગડાદિબદ્ધસ્ય બન્ધચિન્તાપ્રબન્ધવત્ . એતેન કર્મબન્ધવિષયચિન્તાપ્રબન્ધાત્મક- વિશુદ્ધધર્મધ્યાનાન્ધબુદ્ધયો બોધ્યન્તે .
કસ્તર્હિ મોક્ષહેતુરિતિ ચેત્ — જહ બંધે છેત્તૂણ ય બંધણબદ્ધો દુ પાવદિ વિમોક્ખં . તહ બંધે છેત્તૂણ ય જીવો સંપાવદિ વિમોક્ખં ..૨૯૨..
ગાથાર્થ : — [યથા ] જૈસે [બન્ધનબદ્ધઃ ] બન્ધનોંસે બઁધા હુઆ પુરુષ [બન્ધાન્ ચિન્તયન્ ] બન્ધોંકે વિચાર ક રનેસે [વિમોક્ષમ્ ન પ્રાપ્નોતિ ] મુક્તિકો પ્રાપ્ત નહીં કરતા (અર્થાત્ બન્ધસે નહીં છૂટતા), [તથા ] ઇસીપ્રકાર [જીવઃ અપિ ] જીવ ભી [બન્ધાન્ ચિન્તયન્ ] બન્ધોંકે વિચાર ક રનેસે [વિમોક્ષમ્ ન પ્રાપ્નોતિ ] મોક્ષકો પ્રાપ્ત નહીં કરતા .
ટીકા : — અન્ય કિતને હી લોગ યહ કહતે હૈં કિ ‘બન્ધ સમ્બન્ધી વિચાર શ્રૃઙ્ખલા મોક્ષકા કારણ હૈ’, કિન્તુ યહ ભી અસત્ હૈ; કર્મસે બઁધે હુએ (જીવ) કો બન્ધ સમ્બન્ધી વિચારકી શ્રૃઙ્ખલા મોક્ષકા કારણ નહીં હૈ, ક્યોંકિ જૈસે બેડી આદિસે બઁધે હુએ (પુરુષ)કો ઉસ બન્ધ સમ્બન્ધી વિચારશ્રૃઙ્ખલા ( – વિચારકી પરંપરા) બન્ધસે છૂટનેકા કારણ નહીં હૈ, ઉસીપ્રકાર કર્મસે બઁધે હુએ (પુરુષ)કો કર્મબન્ધ સમ્બન્ધી વિચારશ્રૃઙ્ખલા કર્મબન્ધસે મુક્ત હોનેકા કારણ નહીં હૈ . ઇસ (કથન)સે, કર્મબન્ધ સમ્બન્ધી વિચારશ્રૃઙ્ખલાત્મક વિશુદ્ધ ( – શુભ) ધર્મધ્યાનસે જિનકી બુદ્ધિ અન્ધ હૈ, ઉન્હેં સમઝાયા જાતા હૈ .
ભાવાર્થ : — કર્મબન્ધકી ચિન્તામેં મન લગા રહે તો ભી મોક્ષ નહીં હોતા . યહ તો ધર્મધ્યાનરૂપ શુભ પરિણામ હૈ . જો કેવલ (માત્ર) શુભ પરિણામસે હી મોક્ષ માનતે હૈં, ઉન્હેં યહાઁ ઉપદેશ દિયા ગયા હૈ કિ — શુભ પરિણામસે મોક્ષ નહીં હોતા ..૨૯૧..
‘‘(યદિ બન્ધકે સ્વરૂપકે જ્ઞાનમાત્રસે ભી મોક્ષ નહીં હોતા ઔર બન્ધકે વિચાર કરનેસે ભી મોક્ષ નહીં હોતા) તબ ફિ ર મોક્ષકા કારણ ક્યા હૈ ?’’ ઐસા પ્રશ્ન હોને પર અબ મોક્ષકા ઉપાય બતાતે હૈં : —