બન્ધસ્ય તુ આત્મદ્રવ્યાસાધારણા રાગાદયઃ સ્વલક્ષણમ્ . ન ચ રાગાદય આત્મદ્રવ્યસાધારણતાં બિભ્રાણાઃ પ્રતિભાસન્તે, નિત્યમેવ ચૈતન્યચમત્કારાદતિરિક્તત્વેન પ્રતિભાસમાનત્વાત્ . ન ચ યાવદેવ સમસ્તસ્વપર્યાયવ્યાપિ ચૈતન્યં પ્રતિભાતિ તાવન્ત એવ રાગાદયઃ પ્રતિભાન્તિ, રાગાદીનન્તરેણાપિ ચૈતન્યસ્યાત્મલાભસમ્ભાવનાત્ . યત્તુ રાગાદીનાં ચૈતન્યેન સહૈવોત્પ્લવનં તચ્ચેત્યચેતકભાવપ્રત્યાસત્તેરેવ, નૈકદ્રવ્યત્વાત્; ચેત્યમાનસ્તુ રાગાદિરાત્મનઃ, પ્રદીપ્યમાનો ઘટાદિઃ પ્રદીપસ્ય પ્રદીપકતામિવ, ચેતકતામેવ પ્રથયેત્, ન પુના રાગાદિતામ્ . એવમપિ તયોરત્યન્તપ્રત્યાસત્ત્યા ભેદસમ્ભાવના- ભાવાદનાદિરસ્ત્યેકત્વવ્યામોહઃ, સ તુ પ્રજ્ઞયૈવ છિદ્યત એવ .
(અબ બન્ધકે સ્વલક્ષણકે સમ્બન્ધમેં કહતે હૈં : — ) બન્ધકા સ્વલક્ષણ તો આત્મદ્રવ્યસે અસાધારણ ઐસે રાગાદિક હૈં . યહ રાગાદિક આત્મદ્રવ્યકે સાથ સાધારણતા ધારણ કરતે હુએ પ્રતિભાસિત નહીં હોતે, ક્યોંકિ વે સદા ચૈતન્યચમત્કારસે ભિન્નરૂપ પ્રતિભાસિત હોતે હૈં . ઔર જિતના, ચૈતન્ય આત્માકી સમસ્ત પર્યાયોંમેં વ્યાપ્ત હોતા હુઆ પ્રતિભાસિત હોતા હૈ, ઉતને હી, રાગાદિક પ્રતિભાસિત નહીં હોતે, ક્યોંકિ રાગાદિકે બિના ભી ચૈતન્યકા આત્મલાભ સંભવ હૈ (અર્થાત્ જહાઁ રાગાદિ ન હોં વહાઁ ભી ચૈતન્ય હોતા હૈ) . ઔર જો, રાગાદિકી ચૈતન્યકે સાથ હી ઉત્પત્તિ હોતી હૈ વહ ચૈત્યચેતકભાવ (-જ્ઞેયજ્ઞાયકભાવ)કી અતિ નિકટતાકે કારણ હી હૈ, એકદ્રવ્યત્વકે કારણ નહીં; જૈસે (દીપકકે દ્વારા) પ્રકાશિત કિયે જાનેવાલે ઘટાદિક (પદાર્થ) દીપકકે પ્રકાશકત્વકો હી પ્રસિદ્ધ કરતે હૈં — ઘટાદિત્વકો નહીં, ઇસપ્રકાર (આત્માકે દ્વારા) ચેતિત હોનેવાલે રાગાદિક (અર્થાત્ જ્ઞાનમેં જ્ઞેયરૂપસે જ્ઞાત હોનેવાલે રાગાદિક ભાવ) આત્માકે ચેતકત્વકો હી પ્રસિદ્ધ કરતે હૈં — રાગાદિકત્વકો નહીં .
ઐસા હોને પર ભી ઉન દોનોં (-આત્મા ઔર બન્ધ)કી અત્યન્ત નિકટતાકે કારણ ભેદસંભાવનાકા અભાવ હોનેસે અર્થાત્ ભેદ દિખાઈ ન દેનેસે (અજ્ઞાનીકો) અનાદિકાલસે એકત્વકા વ્યામોહ (ભ્રમ) હૈ; વહ વ્યામોહ પ્રજ્ઞા દ્વારા હી અવશ્ય છેદા જાતા હૈ .
ભાવાર્થ : — આત્મા ઔર બન્ધ દોનોંકો લક્ષણભેદસે પહચાન કર બુદ્ધિરૂપ છેનીસે છેદકર ભિન્ન-ભિન્ન કરના ચાહિએ .
આત્મા તો અમૂર્તિક હૈ ઔર બન્ધ સૂક્ષ્મ પુદ્ગલપરમાણુઓંકા સ્કન્ધ હૈ, ઇસલિયે છદ્મસ્થકે જ્ઞાનમેં દોનોં ભિન્ન પ્રતીત નહીં હોતે, માત્ર એક સ્કન્ધ હી દિખાઈ દેતા હૈ; (અર્થાત્ દોનોં એક પિણ્ડરૂપ દિખાઈ દેતે હૈં ) ઇસલિયે અનાદિ અજ્ઞાન હૈ . શ્રી ગુરુઓંકા ઉપદેશ પ્રાપ્ત કરકે ઉનકે લક્ષણ ભિન્ન-ભિન્ન અનુભવ કરકે જાનના ચાહિએ કિ ચૈતન્યમાત્ર તો આત્માકા લક્ષણ હૈ ઔર રાગાદિક બન્ધકા લક્ષણ હૈ, તથાપિ માત્ર જ્ઞેયજ્ઞાયકભાવકી અતિ નિકટતાસે વે એક જૈસે હી