સૂક્ષ્મેઽન્તઃસન્ધિબન્ધે નિપતતિ રભસાદાત્મકર્મોભયસ્ય .
બન્ધં ચાજ્ઞાનભાવે નિયમિતમભિતઃ કુર્વતી ભિન્નભિન્નૌ ..૧૮૧..
દિખાઈ દેતે હૈં . ઇસલિયે તીક્ષ્ણ બુદ્ધિરૂપ છેનીકો — જો કિ ઉન્હેં ભેદકર ભિન્ન-ભિન્ન કરનેકા શસ્ત્ર હૈ ઉસે — ઉનકી સૂક્ષ્મ સંધિકો ઢૂઁઢકર ઉસમેં સાવધાન (નિષ્પ્રમાદ) હોકર પટકના ચાહિએ . ઉસકે પડતે હી દોનોં ભિન્ન-ભિન્ન દિખાઈ દેને લગતે હૈં . ઔર ઐસા હોને પર, આત્માકો જ્ઞાનભાવમેં હી ઔર બન્ધકો અજ્ઞાનભાવમેં રખના ચાહિએ . ઇસપ્રકાર દોનોંકો ભિન્ન કરના ચાહિએ ..૨૯૪.. અબ ઇસ અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [ઇયં શિતા પ્રજ્ઞાછેત્રી ] યહ પ્રજ્ઞારૂપ તીક્ષ્ણ છૈની [નિપુણૈઃ ] પ્રવીણ પુરુષોંકે દ્વારા [કથમ્ અપિ ] કિસી ભી પ્રકારસે ( – યત્નપૂર્વક ) [સાવધાનૈઃ ] સાવધાનતયા (નિષ્પ્રમાદતયા) [પાતિતા ] પટક ને પર, [આત્મ-કર્મ-ઉભયસ્ય સૂક્ષ્મે અન્તઃસન્ધિબન્ધે ] આત્મા ઔર ક ર્મ — દોનોંકે સૂક્ષ્મ અન્તરંગમેં સન્ધિકે બન્ધમેં [રભસાત્ ] શીઘ્ર [નિપતતિ ] પડતી હૈ . કિસ પ્રકાર પડતી હૈ? [આત્માનમ્ અન્તઃ-સ્થિર-વિશદ-લસદ્-ધામ્નિ ચૈતન્યપૂરે મગ્નમ્ ] વહ આત્માકો તો જિસકા તેજ અન્તરંગમેં સ્થિર ઔર નિર્મલતયા દેદીપ્યમાન હૈ, ઐસે ચૈતન્યપ્રવાહમેં મગ્ન ક રતી હુઈ [ચ ] ઔર [બન્ધમ્ અજ્ઞાનભાવે નિયમિતમ્ ] બન્ધકો અજ્ઞાનભાવમેં નિશ્ચલ (નિયત) ક રતી હુઈ — [અભિતઃ ભિન્નભિન્નૌ કુર્વતી ] ઇસપ્રકાર આત્મા ઔર બન્ધકો સર્વતઃ ભિન્ન-ભિન્ન ક રતી હુઈ પડતી હૈ .
ભાવાર્થ : — યહાઁ આત્મા ઔર બન્ધકો ભિન્ન-ભિન્ન કરનેરૂપ કાર્ય હૈ . ઉસકા કર્તા આત્મા હૈ . વહાઁ કરણકે બિના કર્તા કિસકે દ્વારા કાર્ય કરેગા ? ઇસલિયે કરણ ભી આવશ્યક હૈ . નિશ્ચયનયસે કર્તાસે કરણ ભિન્ન નહીં હોતા; ઇસલિયે આત્માસે અભિન્ન ઐસી યહ બુદ્ધિ હી ઇસ કાર્યમેં કરણ હૈ . આત્માકે અનાદિ બન્ધ જ્ઞાનાવરણાદિ કર્મ હૈ, ઇસકા કાર્ય ભાવબન્ધ તો રાગાદિક હૈ તથા નોકર્મ શરીરાદિક હૈ . ઇસલિયે બુદ્ધિકે દ્વારા આત્માકો શરીરસે, જ્ઞાનાવરણાદિક દ્રવ્યકર્મસે તથા રાગાદિક ભાવકર્મસે ભિન્ન એક ચૈતન્યભાવમાત્ર અનુભવ કર જ્ઞાનમેં હી લીન રખના સો યહી (આત્મા ઔર બન્ધકો) ભિન્ન કરના હૈ . ઇસીસે સર્વ કર્મોંકા નાશ હોતા હૈ, સિદ્ધપદકી પ્રાપ્તિ હોતી હૈ, ઐસા જાનના ચાહિએ .૧૮૧.
૪૩૨