યો હિ નિયતસ્વલક્ષણાવલમ્બિન્યા પ્રજ્ઞયા પ્રવિભક્ત શ્ચેતયિતા, સોઽયમહં; યે ત્વમી અવશિષ્ટા અન્યસ્વલક્ષણલક્ષ્યા વ્યવહ્રિયમાણા ભાવાઃ, તે સર્વેઽપિ ચેતયિતૃત્વસ્ય વ્યાપકસ્ય વ્યાપ્યત્વમનાયાન્તોઽત્યંતં મત્તો ભિન્નાઃ . તતોઽહમેવ મયૈવ મહ્યમેવ મત્ત એવ મય્યેવ મામેવ ગૃહ્ણામિ . યત્કિલ ગૃહ્ણામિ તચ્ચેતનૈકક્રિયત્વાદાત્મનશ્ચેતય એવ; ચેતયમાન એવ ચેતયે, ચેતયમાનેનૈવ ચેતયે, ચેતયમાનાયૈવ ચેતયે, ચેતયમાનાદેવ ચેતયે, ચેતયમાને એવ ચેતયે, ચેતયમાનમેવ ચેતયે . અથવા — ન ચેતયે; ન ચેતયમાનશ્ચેતયે, ન ચેતયમાનેન ચેતયે, ન ચેતયમાનાય ચેતયે, ન ચેતયમાનાચ્ચેતયે, ન ચેતયમાને ચેતયે, ન ચેતયમાનં ચેતયે; કિન્તુ સર્વવિશુદ્ધચિન્માત્રો ભાવોઽસ્મિ .
ગાથાર્થ : — [પ્રજ્ઞયા ] પ્રજ્ઞાકે દ્વારા [ગૃહીતવ્યઃ ] (આત્માકો) ઇસપ્રકાર ગ્રહણ ક રના ચાહિએ કિ — [યઃ ચેતયિતા ] જો ચેતનેવાલા હૈ [સઃ તુ ] વહ [નિશ્ચયતઃ ] નિશ્ચયસે [અહં ] મૈં હૂઁ, [અવશેષાઃ ] શેષ [યે ભાવાઃ ] જો ભાવ હૈં [તે ] વે [મમ પરાઃ ] મુઝસે પર હૈં, [ઇતિ જ્ઞાતવ્યઃ ] ઐસા જાનના ચાહિએ .
ટીકા : — નિયત સ્વલક્ષણકા અવલમ્બન કરનેવાલી પ્રજ્ઞાકે દ્વારા ભિન્ન કિયા ગયા જો ચેતક (-ચેતનેવાલા) હૈ સો યહ મૈં હૂઁ; ઔર અન્ય સ્વલક્ષણોંસે લક્ષ્ય (અર્થાત્ ચૈતન્યલક્ષણકે અતિરિક્ત અન્ય લક્ષણોંસે જાનને યોગ્ય) જો યહ શેષ વ્યવહારરૂપ ભાવ હૈં, વે સભી, ચેતકત્વરૂપ વ્યાપકકે વ્યાપ્ય નહીં હોતે ઇસલિયે, મુઝસે અત્યન્ત ભિન્ન હૈં . ઇસલિયે મૈં હી, અપને દ્વારા હી, અપને લિયે હી, અપનેમેંસે હી, અપનેમેં હી, અપનેકો હી ગ્રહણ કરતા હૂઁ . આત્માકી, ચેતના હી એક ક્રિયા હૈ ઇસલિયે, ‘મૈં ગ્રહણ કરતા હૂઁ’ અર્થાત્ ‘મૈં ચેતતા હી હૂઁ’; ચેતતા હુઆ હી ચેતતા હૂઁ, ચેતતે દ્વારા હી ચેતતા હૂઁ, ચેતતે હુએકે લિએ હી ચેતતા હૂઁ, ચેતતે હુયેસે ચેતતા હૂઁ, ચેતતેમેં હી ચેતતા હૂઁ, ચેતતેકો હી ચેતતા હૂઁ . અથવા — નહીં ચેતતા, ન ચેતતા હુઆ ચેતતા હૂઁ, ન ચેતતે હુયેકે દ્વારા ચેતતા હૂઁ, ન ચેતતે હુએકે લિએ ચેતતા હૂઁ, ન ચેતતે હુએસે ચેતતા હૂઁ, ન ચેતતે હુએમેં ચેતતા હૂઁ, ન ચેતતે હુએકો ચેતતા હૂઁ; કિન્તુ સર્વવિશુદ્ધ ચિન્માત્ર ( – ચૈતન્યમાત્ર) ભાવ હૂઁ .
ભાવાર્થ : — પ્રજ્ઞાકે દ્વારા ભિન્ન કિયા ગયા જો ચેતક વહ મૈં હૂઁ ઔર શેષ ભાવ મુઝસે પર હૈં; ઇસલિયે (અભિન્ન છહ કારકોંસે) મૈં હી, મેરે દ્વારા હી, મેરે લિયે હી, મુઝસે હી, મુઝમેં હી, મુઝે હી ગ્રહણ કરતા હૂઁ . ‘ગ્રહણ કરતા હૂઁ’ અર્થાત્ ‘ચેતતા હૂઁ’, ક્યોંકિ ચેતના હી આત્માકી એક