પ્રલીનં ચાપલમુન્મૂલિતમાલમ્બનમ્ .
માસમ્પૂર્ણવિજ્ઞાનઘનોપલબ્ધેઃ ..૧૮૮..
ભાવાર્થ : — વ્યવહારનયાવલંબીને કહા થા કિ — ‘‘લગે હુયે દોષોંકા પ્રતિક્રમણાદિ કરનેસે હી આત્મા શુદ્ધ હોતા હૈ, તબ ફિ ર પહલેસે હી શુદ્ધાત્માકે આલમ્બનકા ખેદ કરનેકા ક્યા પ્રયોજન હૈ ? શુદ્ધ હોનેકે બાદ ઉસકા આલમ્બન હોગા; પહલેસે હી આલમ્બનકા ખેદ નિષ્ફલ હૈ .’’ ઉસે આચાર્ય સમઝાતે હૈં કિ — જો દ્રવ્યપ્રતિક્રમણાદિ હૈં વે દોષોંકે મિટાનેવાલે હૈં, તથાપિ શુદ્ધ આત્માકા સ્વરૂપ જો કિ પ્રતિક્રમણાદિસે રહિત હૈ ઉસકે અવલમ્બનકે બિના તો દ્રવ્યપ્રતિક્રમણાદિક દોષસ્વરૂપ હી હૈં, વે દોષોંકે મિટાનેમેં સમર્થ નહીં હૈં; ક્યોંકિ નિશ્ચયકી અપેક્ષાસે યુક્ત હી વ્યવહારનય મોક્ષમાર્ગમેં હૈ, કેવલ વ્યવહારકા હી પક્ષ મોક્ષમાર્ગમેં નહીં હૈ, બન્ધકા હી માર્ગ હૈ . ઇસલિયે યહ કહા હૈ કિ — અજ્ઞાનીકે જો અપ્રતિક્રમણાદિક હૈં સો તો વિષકુમ્ભ હૈ હી, ઉસકા તો કહના હી ક્યા હૈ ? કિન્તુ વ્યવહારચારિત્રમેં તો પ્રતિક્રમણાદિક કહે હૈં વે ભી નિશ્ચયનયસે વિષકુમ્ભ હી હૈં, ક્યોંકિ આત્મા તો પ્રતિક્રમણાદિસે રહિત, શુદ્ધ, અપ્રતિક્રમણાદિસ્વરૂપ હી હૈ ..૩૦૬-૩૦૭..
અબ ઇસ કથનકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [અતઃ ] ઇસ ક થનસે, [સુખ-આસીનતાં ગતાઃ ] સુખાસીન (સુખસે બૈઠે હુએ) [પ્રમાદિનઃ ] પ્રમાદી જીવોંકો [હતાઃ ] હત ક હા હૈ (અર્થાત્ ઉન્હેં મોક્ષકા સર્વથા અનધિકારી ક હા હૈ), [ચાપલમ્ પ્રલીનમ્ ] ચાપલ્યકા ( – અવિચારિત કાર્યકા) પ્રલય કિયા હૈ (અર્થાત્ આત્મભાનસે રહિત ક્રિયાઓંકો મોક્ષકે કારણમેં નહીં માના), [આલમ્બનમ્ ઉન્મૂલિતમ્ ] આલંબનકો ઉખાડ ફેં કા હૈ (અર્થાત્ સમ્યગ્દૃષ્ટિકે દ્રવ્યપ્રતિક્ર મણ ઇત્યાદિકો ભી નિશ્ચયસે બન્ધકા કારણ માનકર હેય ક હા હૈ), [આસમ્પૂર્ણ-વિજ્ઞાન-ઘન-ઉપલબ્ધેઃ ] જબ તક સમ્પૂર્ણ વિજ્ઞાનઘન આત્માકી પ્રાપ્તિ ન હો તબ તક [આત્મનિ એવ ચિત્તમ્ આલાનિતં ચ ] (શુદ્ધ) આત્મારૂપ સ્તમ્ભસે હી ચિત્તકો બાઁધ રખા હૈ ( – અર્થાત્ વ્યવહારકે આલમ્બનસે અનેક પ્રવૃત્તિયોંમેં ચિત્ત ભ્રમણ કરતા થા, ઉસે શુદ્ધ ચૈતન્યમાત્ર આત્મામેં હી લગાનેકો ક હા હૈ, ક્યોંકિ વહી મોક્ષકા કારણ હૈ) .૧૮૮.
૪૫૦