અજ્ઞાની હિ શુદ્ધાત્મજ્ઞાનાભાવાત્ સ્વપરયોરેકત્વજ્ઞાનેન, સ્વપરયોરેકત્વદર્શનેન, સ્વપરયોરેકત્વપરિણત્યા ચ પ્રકૃતિસ્વભાવે સ્થિતત્વાત્ પ્રકૃતિસ્વભાવમપ્યહંતયા અનુભવન્ કર્મફલં વેદયતે . જ્ઞાની તુ શુદ્ધાત્મજ્ઞાનસદ્ભાવાત્ સ્વપરયોર્વિભાગજ્ઞાનેન, સ્વપરયોર્વિભાગદર્શનેન, સ્વપરયોર્વિભાગપરિણત્યા ચ પ્રકૃતિસ્વભાવાદપસૃતત્વાત્ શુદ્ધાત્મસ્વભાવમેકમેવાહંતયા અનુભવન્ કર્મફલમુદિતં જ્ઞેયમાત્રત્વાત્ જાનાત્યેવ, ન પુનઃ તસ્યાહંતયાઽનુભવિતુમશક્યત્વાદ્વેદયતે .
ગાથાર્થ : — [અજ્ઞાની ] અજ્ઞાની [પ્રકૃતિસ્વભાવસ્થિતઃ તુ ] પ્રકૃ તિકે સ્વભાવમેં સ્થિત રહતા હુઆ [કર્મફલં ] ક ર્મફલકો [વેદયતે ] વેદતા (ભોગતા) હૈ [પુનઃ જ્ઞાની ] ઔર જ્ઞાની તો [ઉદિતં કર્મફલં ] ઉદિત (ઉદયાગત) ક ર્મફલકો [જાનાતિ ] જાનતા હૈ, [ન વેદયતે ] ભોગતા નહીં .
ટીકા : — અજ્ઞાની શુદ્ધ આત્માકે જ્ઞાનકે અભાવકે કારણ સ્વ-પરકે એકત્વજ્ઞાનસે, સ્વ-પરકે એકત્વદર્શનસે ઔર સ્વ-પરકી એકત્વપરિણતિસે પ્રકૃતિકે સ્વભાવમેં સ્થિત હોનેસે પ્રકૃતિકે સ્વભાવકો ભી ‘અહં’રૂપસે અનુભવ કરતા હુઆ (અર્થાત્ પ્રકૃતિકે સ્વભાવકો ભી ‘યહ મૈં હૂઁ’ ઇસપ્રકાર અનુભવ કરતા હુઆ) કર્મફલકો વેદતા — ભોગતા હૈ; ઔર જ્ઞાની તો શુદ્ધાત્માકે જ્ઞાનકે સદ્ભાવકે કારણ સ્વ-પરકે વિભાગજ્ઞાનસે, સ્વ-પરકે વિભાગદર્શનસે ઔર સ્વ-પરકી વિભાગપરિણતિસે પ્રકૃતિકે સ્વભાવસે નિવૃત્ત ( – દૂરવર્તી) હોનેસે શુદ્ધ આત્માકે સ્વભાવકો એકકો હી ‘અહં’રૂપસે અનુભવ કરતા હુઆ ઉદિત કર્મફલકો, ઉસકે જ્ઞેયમાત્રતાકે કારણ, જાનતા હી હૈ, કિન્તુ ઉસકા ‘અહં’રૂપસે અનુભવમેં આના અશક્ય હોનેસે, (ઉસે) નહીં ભોગતા .
ભાવાર્થ : — અજ્ઞાનીકો તો શુદ્ધ આત્માકા જ્ઞાન નહીં હૈ, ઇસલિયે જો કર્મ ઉદયમેં આતા હૈ ઉસીકો વહ નિજરૂપ જાનકર ભોગતા હૈ; ઔર જ્ઞાનીકો શુદ્ધ આત્માકા અનુભવ હો ગયા હૈ, ઇસલિએ વહ ઉસ પ્રકૃતિકે ઉદયકો અપના સ્વભાવ નહીં જાનતા હુઆ ઉસકા માત્ર જ્ઞાતા હી રહતા હૈ, ભોક્તા નહીં હોતા ..૩૧૬..
અબ ઇસ અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —