સમયસાર
[ ભગવાનશ્રીકુન્દકુન્દ-
વવહારભાસિદેણ દુ પરદવ્વં મમ ભણંતિ અવિદિદત્થા . જાણંતિ ણિચ્છએણ દુ ણ ય મહ પરમાણુમિત્તમવિ કિંચિ ..૩૨૪.. જહ કો વિ ણરો જંપદિ અમ્હં ગામવિસયણયરરટ્ઠં . ણ ય હોંતિ તસ્સ તાણિ દુ ભણદિ ય મોહેણ સો અપ્પા ..૩૨૫.. એમેવ મિચ્છદિટ્ઠી ણાણી ણીસંસયં હવદિ એસો . જો પરદવ્વં મમ ઇદિ જાણંતો અપ્પયં કુણદિ ..૩૨૬.. તમ્હા ણ મે ત્તિ ણચ્ચા દોણ્હ વિ એદાણ કત્તવિવસાયં .
પરદવ્વે જાણંતો જાણેજ્જો દિટ્ઠિરહિદાણં ..૩૨૭..
વ્યવહારભાષિતેન તુ પરદ્રવ્યં મમ ભણન્ત્યવિદિતાર્થાઃ .
જાનન્તિ નિશ્ચયેન તુ ન ચ મમ પરમાણુમાત્રમપિ કિઞ્ચિત્ ..૩૨૪..
કર્તાકર્મસમ્બન્ધ કૈસે હો સકતા હૈ ? ઇસપ્રકાર જહાઁ કર્તાકર્મસમ્બન્ધ નહીં હૈ, વહાઁ આત્માકે
પરદ્રવ્યકા કર્તૃત્વ કૈસે હો સકતા હૈ ? ૨૦૦.
પરદ્રવ્યકા કર્તૃત્વ કૈસે હો સકતા હૈ ? ૨૦૦.
અબ, ‘‘જો વ્યવહારનયકે કથનકો ગ્રહણ કરકે યહ કહતે હૈં કિ ‘પરદ્રવ્ય મેરા હૈ’, ઔર ઇસપ્રકાર વ્યવહારકો હી નિશ્ચય માનકર આત્માકો પરદ્રવ્યકા કર્તા માનતે હૈં, વે મિથ્યાદૃષ્ટિ હૈં’’ ઇત્યાદિ અર્થકી સૂચક ગાથાયેં દૃષ્ટાન્ત સહિત કહતે હૈં : —
વ્યવહારમૂઢ અતત્ત્વવિદ્ પરદ્રવ્યકો ‘મેરા’ કહે .
‘અણુમાત્ર ભી મેરા ન’ જ્ઞાની જાનતા નિશ્ચય હિ સે ..૩૨૪..
જ્યોં પુરુષ કોઈ કહે ‘હમારા ગ્રામ, પુર અરુ દેશ હૈ’ .
પર વે નહીં ઉસકે, અરે ! જીવ મોહસે ‘મેરે’ કહે ..૩૨૫..
ઇસ રીત હી જો જ્ઞાનિ ભી ‘મુજ’ જાનતા પરદ્રવ્યકો .
વહ જરૂર મિથ્યાત્વી બને, નિજરૂપ કરતા અન્યકો ..૩૨૬..
ઇસસે ‘ન મેરા’ જાન જીવ, પરદ્રવ્યમેં ઇન ઉભયકી .
કર્તૃત્વબુદ્ધી જાનતા, જાને સુદૃષ્ટીરહિતકી ..૩૨૭..
ગાથાર્થ : — [અવિદિતાર્થાઃ ] જિન્હોંને પદાર્થકે સ્વરૂપકો નહીં જાના હૈ, ઐસે પુરુષ
૪૭૨