વ્યવહારવિમૂઢો ભૂત્વા પરદ્રવ્યં મમેદમિતિ પશ્યેત્ તદા સોઽપિ નિસ્સંશયં પરદ્રવ્યમાત્માનં કુર્વાણો મિથ્યાદ્રષ્ટિરેવ સ્યાત્ . અતસ્તત્ત્વં જાનન્ પુરુષઃ સર્વમેવ પરદ્રવ્યં ન મમેતિ જ્ઞાત્વા લોકશ્રમણાનાં દ્વયેષામપિ યોઽયં પરદ્રવ્યે કર્તૃવ્યવસાયઃ સ તેષાં સમ્યગ્દર્શનરહિતત્વાદેવ ભવતિ ઇતિ સુનિશ્ચિતં જાનીયાત્ .
સમ્બન્ધ એવ સકલોઽપિ યતો નિષિદ્ધઃ .
પશ્યન્ત્વકર્તૃ મુનયશ્ચ જનાશ્ચ તત્ત્વમ્ ..૨૦૧..
વ્યવહારવિમૂઢ હોકર પરદ્રવ્યકો ‘યહ મેરા હૈ’ ઇસપ્રકાર દેખે – માને તો ઉસ સમય વહ ભી નિઃસંશયતઃ અર્થાત્ નિશ્ચયતઃ, પરદ્રવ્યકો નિજરૂપ કરતા હુઆ, મિથ્યાદૃષ્ટિ હી હોતા હૈ . ઇસલિયે તત્ત્વજ્ઞ પુરુષ ‘સમસ્ત પરદ્રવ્ય મેરા નહીં હૈ’ યહ જાનકર, યહ સુનિશ્ચિતતયા જાનતા હૈ કિ — ‘લોક ઔર શ્રમણ — દોનોંકો જો યહ પરદ્રવ્યમેં કર્તૃત્વકા વ્યવસાય હૈ, વહ ઉનકી સમ્યગ્દર્શનરહિતતાકે કારણ હી હૈ’ .
ભાવાર્થ : — જો વ્યવહારસે મોહી હોકર પરદ્રવ્યકે કર્તૃત્વકો માનતે હૈં, વે — લૌકિકજન હોં યા મુનિજન હોં — મિથ્યાદૃષ્ટિ હી હૈં . યદિ જ્ઞાની ભી વ્યવહારમૂઢ હોકર પરદ્રવ્યકો ‘અપના’ માનતા હૈ, તો વહ મિથ્યાદૃષ્ટિ હી હોતા હૈ ..૩૨૪ સે ૩૨૭..
અબ ઇસ અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [યતઃ ] ક્યોંકિ [ઇહ ] ઇસ લોક મેં [એકસ્ય વસ્તુનઃ અન્યતરેણ સાર્ધં સકલઃ અપિ સમ્બન્ધઃ એવ નિષિદ્ધઃ ] એક વસ્તુકા અન્ય વસ્તુકે સાથ સમ્પૂર્ણ સમ્બન્ધ હી નિષેધ કિયા ગયા હૈ, [તત્ ] ઇસલિયે [વસ્તુભેદે ] જહાઁ વસ્તુભેદ હૈ અર્થાત્ ભિન્ન વસ્તુએઁ હૈં વહાઁ [કર્તૃકર્મઘટના અસ્તિ ન ] ક ર્તાક ર્મઘટના નહીં હોતી — [મુનયઃ ચ જનાઃ ચ ] ઇસપ્રકાર મુનિજન ઔર લૌકિ ક જન [તત્ત્વમ્ અકર્તૃ પશ્યન્તુ ] તત્ત્વકો ( – વસ્તુકે યથાર્થ સ્વરૂપકો) અક ર્તા દેખો, (યહ શ્રદ્ધામેં લાઓ કિ — કોઈ કિસીકા ક ર્તા નહીં હૈ, પરદ્રવ્ય પરકા અક ર્તા હી હૈ) .૨૦૧.
‘‘જો પુરુષ ઐસા વસ્તુસ્વભાવકા નિયમ નહીં જાનતે વે અજ્ઞાની હોતે હુએ કર્મકો કરતે હૈં; ઇસપ્રકાર ભાવકર્મકા કર્તા અજ્ઞાનસે ચેતન હી હોતા હૈ .’’ — ઇસ અર્થકા એવં આગામી ગાથાઓંકા સૂચક કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
૪૭૪