કરોતિ, ચારિત્રમોહાખ્યકર્મોદયમન્તરેણ તદનુપપત્તેઃ . કર્મૈવોર્ધ્વાધસ્તિર્યગ્લોકં ભ્રમયતિ, આનુપૂર્વ્યાખ્યકર્મોદયમન્તરેણ તદનુપપત્તેઃ . અપરમપિ યદ્યાવત્કિંચિચ્છુભાશુભં તત્તાવત્સકલમપિ કર્મૈવ કરોતિ, પ્રશસ્તાપ્રશસ્તરાગાખ્યકર્મોદયમન્તરેણ તદનુપપત્તેઃ . યત એવં સમસ્તમપિ સ્વતન્ત્રં કર્મ કરોતિ, કર્મ દદાતિ, કર્મ હરતિ ચ, તતઃ સર્વ એવ જીવાઃ નિત્યમેવૈકાન્તેનાકર્તાર એવેતિ નિશ્ચિનુમઃ . કિંચ – શ્રુતિરપ્યેનમર્થમાહ, પુંવેદાખ્યં કર્મ સ્ત્રિયમભિલષતિ, સ્ત્રીવેદાખ્યં કર્મ પુમાંસમભિલષતિ ઇતિ વાક્યેન કર્મણ એવ કર્માભિલાષકર્તૃત્વસમર્થનેન જીવસ્યાબ્રહ્મકર્તૃત્વ- પ્રતિષેધાત્, તથા યત્પરં હન્તિ, યેન ચ પરેણ હન્યતે તત્પરઘાતકર્મેતિ વાક્યેન કર્મણ એવ કર્મઘાતકર્તૃત્વસમર્થનેન જીવસ્ય ઘાતકર્તૃત્વપ્રતિષેધાચ્ચ સર્વથૈવાકર્તૃત્વજ્ઞાપનાત્ . એવમીદ્રશં સાંખ્યસમયં સ્વપ્રજ્ઞાપરાધેન સૂત્રાર્થમબુધ્યમાનાઃ કેચિચ્છ્રમણાભાસાઃ પ્રરૂપયન્તિ; તેષાં પ્રકૃતેરેકાન્તેન હી દુઃખી કરતા હૈ, ક્યોંકિ અસાતાવેદનીય નામક કર્મકે ઉદયકે બિના ઉસકી અનુપપત્તિ હૈ; કર્મ હી મિથ્યાદૃષ્ટિ કરતા હૈ, ક્યોંકિ મિથ્યાત્વકર્મકે ઉદયકે બિના ઉસકી અનુપપત્તિ હૈ; કર્મ હી અસંયમી કરતા હૈ, ક્યોંકિ ચારિત્રમોહ નામક કર્મકે ઉદયકે બિના ઉસકી અનુપપત્તિ હૈ; કર્મ હી ઊ ર્ધ્વલોકમેં, અધોલોકમેં ઔર તિર્યગ્લોકમેં ભ્રમણ કરાતા હૈ, ક્યોંકિ આનુપૂર્વી નામક કર્મકે ઉદયકે બિના ઉસકી અનુપપત્તિ હૈ; દૂસરા ભી જો કુછ જિતના શુભ – અશુભ હૈ વહ સબ કર્મ હી કરતા હૈ, ક્યોંકિ પ્રશસ્ત-અપ્રશસ્ત રાગ નામક કર્મકે ઉદયકે બિના ઉનકી અનુપપત્તિ હૈ . ઇસપ્રકાર સબ કુછ સ્વતન્ત્રતયા કર્મ હી કરતા હૈ, કર્મ હી દેતા હૈ, કર્મ હી હર લેતા હૈ, ઇસલિયે હમ યહ નિશ્ચય કરતે હૈં કિ — સભી જીવ સદા હી એકાન્તસે અકર્તા હી હૈં . ઔર શ્રુતિ (ભગવાનકી વાણી, શાસ્ત્ર) ભી ઇસી અર્થકો કહતી હૈ; ક્યોંકિ, (વહ શ્રુતિ) ‘પુરુષવેદ નામક કર્મ સ્ત્રીકી અભિલાષા કરતા હૈ ઔર સ્ત્રીવેદ નામક કર્મ પુરુષકી અભિલાષા કરતા હૈ’ ઇસ વાક્યસે કર્મકો હી કર્મકી અભિલાષાકે કર્તૃત્વકે સમર્થન દ્વારા જીવકો અબ્રહ્મચર્યકે કર્તૃત્વકા નિષેધ કરતી હૈ, તથા ‘જો પરકો હનતા હૈ ઔર જો પરકે દ્વારા હના જાતા હૈ વહ પરઘાતકર્મ હૈ’ ઇસ વાક્યસે કર્મકો હી કર્મકે ઘાતકા કર્તૃત્વ હોનેકે સમર્થન દ્વારા જીવકો ઘાતકે કર્તૃત્વકા નિષેધ કરતી હૈ, ઔર ઇસપ્રકાર (અબ્રહ્મચર્યકે તથા ઘાતકે કર્તૃત્વકે નિષેધ દ્વારા) જીવકા સર્વથા અકર્તૃત્વ બતલાતી હૈ .’’

(આચાર્યદેવ કહતે હૈં કિ : — ) ઇસપ્રકાર ઐસે સાંખ્યમતકો, અપની પ્રજ્ઞા(બુદ્ધિ)કે અપરાધસે સૂત્રકે અર્થકો ન જાનનેવાલે કુછ ૧શ્રમણાભાસ પ્રરૂપિત કરતે હૈં; ઉનકી, એકાન્તસે પ્રકૃતિકે કર્તૃત્વકી માન્યતાસે, સમસ્ત જીવોંકે એકાન્તસે અકર્તૃત્વ આ જાતા હૈ, ઇસલિયે ‘જીવ

૧શ્રમણાભાસ = મુનિકે ગુણ નહીં હોને પર ભી અપનેકો મુનિ કહલાનેવાલે