કર્તા વેદયિતા ચ મા ભવતુ વા વસ્ત્વેવ સંચિન્ત્યતામ્ .
ચ્ચિચ્ચિન્તામણિમાલિકેયમભિતોઽપ્યેકા ચકાસ્ત્વેવ નઃ ..૨૦૯..
કર્તૃ કર્મ ચ સદૈકમિષ્યતે ..૨૧૦..
શ્લોકાર્થ : — [કર્તુઃ ચ વેદયિતુઃ યુક્તિ વશતઃ ભેદઃ અસ્તુ વા અભેદઃ અપિ ] ક ર્તાકા ઔર ભોક્તાકા યુક્તિ કે વશસે ભેદ હો યા અભેદ હો, [વા કર્તા ચ વેદયિતા મા ભવતુ ] અથવા ક ર્તા ઔર ભોક્તા દોનોં ન હોં; [વસ્તુ એવ સંચિન્ત્યતામ્ ] વસ્તુકા હી અનુભવ કરો . [નિપુણૈઃ સૂત્રે ઇવ ઇહ આત્મનિ પ્રોતા ચિત્-ચિન્તામણિ-માલિકા ક્વચિત્ ભેત્તું ન શક્યા ] જૈસે ચતુર પુરુષોંકે દ્વારા ડોરેમેં પિરોઈ ગઈ મણિયોંકી માલા ભેદી નહીં જા સકતી, ઉસીપ્રકાર આત્મામેં પિરોઈ ગઈ ચૈતન્યરૂપ ચિન્તામણિકી માલા ભી કભી કિસીસે ભેદી નહીં જા સકતી; [ઇયમ્ એકા ] ઐસી યહ આત્મારૂપ માલા એક હી, [નઃ અભિતઃ અપિ ચકાસ્તુ એવ ] હમેં સમસ્તતયા પ્રકાશમાન હો (અર્થાત્ નિત્યત્વ, અનિત્યત્વ આદિકે વિક લ્પ છૂટકર હમેં આત્માકા નિર્વિક લ્પ અનુભવ હો)
ભાવાર્થ : — આત્મા વસ્તુ હોનેસે દ્રવ્યપર્યાયાત્મક હૈ . ઇસલિયે ઉસમેં ચૈતન્યકે પરિણમનરૂપ પર્યાયકે ભેદોંકી અપેક્ષાસે તો કર્તા-ભોક્તાકા ભેદ હૈ ઔર ચિન્માત્રદ્રવ્યકી અપેક્ષાસે ભેદ નહીં હૈ; ઇસપ્રકાર ભેદ-અભેદ હો . અથવા ચિન્માત્ર અનુભવનમેં ભેદ-અભેદ ક્યોં કહના ચાહિયે ? (આત્માકો) કર્તા-ભોક્તા હી ન કહના ચાહિયે, વસ્તુમાત્રકા અનુભવ કરના ચાહિયે . જૈસે મણિયોંકી માલામેં મણિયોંકી ઔર ડોરેકી વિવક્ષાસે ભેદ-અભેદ હૈ, પરન્તુ માલામાત્રકે ગ્રહણ કરને પર ભેદાભેદ-વિકલ્પ નહીં હૈ, ઇસીપ્રકાર આત્મામેં પર્યાયોંકી ઔર દ્રવ્યકી વિવક્ષાસે ભેદ-અભેદ હૈ, પરન્તુ આત્મવસ્તુમાત્રકા અનુભવ કરને પર વિકલ્પ નહીં હૈ . આચાર્યદેવ કહતે હૈં કિ — ઐસા નિર્વિકલ્પ આત્માકા અનુભવ હમેં પ્રકાશમાન હો .૨૦૯.
અબ, આગેકી ગાથાઓંકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [કેવલં વ્યાવહારિકદૃશા એવ કર્તૃ ચ કર્મ વિભિન્નમ્ ઇષ્યતે ] કેવલ વ્યાવહારિક દૃષ્ટિસે હી ક ર્તા ઔર ક ર્મ ભિન્ન માને જાતે હૈં; [નિશ્ચયેન યદિ વસ્તુ ચિન્ત્યતે ] યદિ