હસ્તકુટ્ટકાદિભિઃ પરદ્રવ્યપરિણામાત્મકૈઃ કરણૈઃ કરોતિ, હસ્તકુટ્ટકાદીનિ પરદ્રવ્યપરિણામાત્મકાનિ કરણાનિ ગૃહ્ણાતિ, ગ્રામાદિપરદ્રવ્યપરિણામાત્મકં કુણ્ડલાદિકર્મફલં ભુંક્તે ચ, નત્વનેકદ્રવ્યત્વેન તતોઽન્યત્વે સતિ તન્મયો ભવતિ; તતો નિમિત્તનૈમિત્તિકભાવમાત્રેણૈવ તત્ર કર્તૃકર્મભોક્તૃ- ભોગ્યત્વવ્યવહારઃ; તથાત્માપિ પુણ્યપાપાદિ પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મકં કર્મ કરોતિ, કાયવાઙ્મનોભિઃ પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મકૈઃ કરણૈઃ કરોતિ, કાયવાઙ્મનાંસિ પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મકાનિ કરણાનિ ગૃહ્ણાતિ, સુખદુઃખાદિ પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મકં પુણ્યપાપાદિકર્મફલં ભુંક્તે ચ, ન ત્વનેકદ્રવ્યત્વેન તતોઽન્યત્વે સતિ તન્મયો ભવતિ; તતો નિમિત્તનૈમિત્તિકભાવમાત્રેણૈવ તત્ર કર્તૃકર્મભોક્તૃભોગ્યત્વવ્યવહારઃ . યથા ચ સ એવ શિલ્પી ચિકીર્ષુશ્ચેષ્ટારૂપમાત્મપરિણામાત્મકં કર્મ કરોતિ, દુઃખલક્ષણમાત્મપરિણામાત્મકં ચેષ્ટારૂપકર્મફલં ભુંક્તે ચ, એકદ્રવ્યત્વેન તતોઽનન્યત્વે સતિ તન્મયશ્ચ ભવતિ; તતઃ પરિણામપરિણામિભાવેન તત્રૈવ કર્તૃકર્મભોક્તૃભોગ્યત્વનિશ્ચયઃ; તથાત્માપિ ચિકીર્ષુશ્ચેષ્ટારૂપમાત્મપરિણામાત્મકં કર્મ કરોતિ, દુઃખલક્ષણમાત્મપરિણામાત્મકં ચેષ્ટારૂપકર્મફલં હથૌડા આદિ પરદ્રવ્યપરિણામાત્મક કરણોંકો ગ્રહણ કરતા હૈ ઔર કુણ્ડલ આદિ કર્મકા જો ગ્રામાદિ પરદ્રવ્યપરિણામાત્મક ફલ ભોગતા હૈ, કિન્તુ અનેકદ્રવ્યત્વકે કારણ ઉનસે (કર્મ, કરણ આદિસે) અન્ય હોનેસે તન્મય (કર્મકરણાદિમય) નહીં હોતા; ઇસલિયે નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવમાત્રસે હી વહાઁ કર્તૃકર્મત્વકા ઔર ભોક્તૃભોગ્યત્વકા વ્યવહાર હૈ; ઇસીપ્રકાર — આત્મા ભી પુણ્યપાપાદિ જો પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મક ( – પુદ્ગલદ્રવ્યકે પરિણામસ્વરૂપ) કર્મ ઉસકો કરતા હૈ, કાય-વચન- મનરૂપ જો પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મક કરણ ઉનકે દ્વારા કરતા હૈ, કાય-વચન-મનરૂપ જો પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મક કરણ ઉનકો ગ્રહણ કરતા હૈ ઔર પુણ્યપાપાદિ કર્મકા જો સુખ-દુઃખાદિ પુદ્ગલદ્રવ્યપરિણામાત્મક ફલ ઉસકો ભોગતા હૈ, પરંતુ અનેકદ્રવ્યત્વકે કારણ ઉનસે અન્ય હોનેસે તન્મય નહીં હોતા; ઇસલિયે નિમિત્ત-નૈમિત્તિકભાવમાત્રસે હી વહાઁ કર્તૃ-કર્મત્વકા ઔર ભોક્તૃ- ભોગ્યત્વકા વ્યવહાર હૈ

ઔર જૈસે — વહી શિલ્પી, કરનેકા ઇચ્છુક હોતા હુઆ, ચેષ્ટારૂપ (અર્થાત્ કુણ્ડલાદિ કરનેકે અપને પરિણામરૂપ ઔર હસ્તાદિકે વ્યાપારરૂપ) ઐસા જો સ્વપરિણામાત્મક કર્મ ઉસકો કરતા હૈ, તથા દુઃખસ્વરૂપ ઐસા જો ચેષ્ટારૂપ કર્મકા સ્વપરિણામાત્મક ફલ ઉસકો ભોગતા હૈ ઔર એકદ્રવ્યત્વકે કારણ ઉનસે (કર્મ ઔર કર્મફલસે) અનન્ય હોનેસે તન્મય (કર્મમય ઔર કર્મફલમય) હૈ; ઇસલિયે પરિણામ-પરિણામીભાવસે વહીં કર્તા-કર્મપનકા ઔર ભોક્તા -ભોગ્યપનકા નિશ્ચય હૈ; ઉસીપ્રકાર — આત્મા ભી, કરનેકા ઇચ્છુક હોતા હુઆ, ચેષ્ટારૂપ ( – રાગાદિપરિણામરૂપ ઔર પ્રદેશોંકે વ્યાપારરૂપ) ઐસા જો આત્મપરિણામાત્મક કર્મ ઉસકો કરતા