કર્તૃકર્મભોક્તૃભોગ્યત્વનિશ્ચયઃ .
સ ભવતિ નાપરસ્ય પરિણામિન એવ ભવેત્ .
સ્થિતિરિહ વસ્તુનો ભવતુ કર્તૃ તદેવ તતઃ ..૨૧૧..
તથાપ્યપરવસ્તુનો વિશતિ નાન્યવસ્ત્વન્તરમ્ .
સ્વભાવચલનાકુલઃ કિમિહ મોહિતઃ ક્લિશ્યતે ..૨૧૨..
એકદ્રવ્યત્વકે કારણ ઉનસે અનન્ય હોનેસે તન્મય હૈ; ઇસલિયે પરિણામ-પરિણામીભાવસે વહીં કર્તા-
કર્મપનકા ઔર ભોક્તા-ભોગ્યપનકા નિશ્ચય હૈ ..૩૪૯ સે ૩૫૫..
અબ, ઇસ અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [નનુ પરિણામ એવ કિલ વિનિશ્ચયતઃ કર્મ ] વાસ્તવમેં પરિણામ હી નિશ્ચયસે ક ર્મ હૈ, ઔર [સઃ પરિણામિન એવ ભવેત્, અપરસ્ય ન ભવતિ ] પરિણામ અપને આશ્રયભૂત પરિણામીકા હી હોતા હૈ, અન્યકા નહીં (ક્યોંકિ પરિણામ અપને અપને દ્રવ્યકે આશ્રિત હૈં, અન્યકે પરિણામકા અન્ય આશ્રય નહીં હોતા); [ઇહ કર્મ કર્તૃશૂન્યમ્ ન ભવતિ ] ઔર ક ર્મ ક ર્તાકે બિના નહીં હોતા, [ચ વસ્તુનઃ એકતયા સ્થિતિઃ ઇહ ન ] તથા વસ્તુકી એકરૂપ (કૂટસ્થ) સ્થિતિ નહીં હોતી (ક્યોંકિ વસ્તુ દ્રવ્યપર્યાયસ્વરૂપ હોનેસે સર્વથા નિત્યત્વ બાધાસહિત હૈ); [તતઃ તદ્ એવ કર્તૃ ભવતુ ] ઇસલિયે વસ્તુ સ્વયં હી અપને પરિણામરૂપ ક ર્મકી ક ર્તા હૈ ( – યહ નિશ્ચયસિદ્ધાંત હૈ)
અબ, આગેકી ગાથાઓંકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [સ્વયં સ્ફુ ટત્-અનન્ત-શક્તિ : ] જિસકો સ્વયં અનંત શક્તિ પ્રકાશમાન હૈ, ઐસી વસ્તુ [બહિઃ યદ્યપિ લુઠતિ ] અન્ય વસ્તુકે બાહર યદ્યપિ લોટતી હૈ [તથાપિ અન્ય-વસ્તુ
૫૦૦