ઘાતસ્ય, પુદ્ગલદ્રવ્યઘાતે તદ્ઘાતસ્ય દુર્નિવારત્વાત્ . યત એવં તતો યે યાવન્તઃ કેચનાપિ જીવગુણાસ્તે સર્વેઽપિ પરદ્રવ્યેષુ ન સન્તીતિ સમ્યક્ પશ્યામઃ, અન્યથા અત્રાપિ જીવગુણઘાતે પુદ્ગલદ્રવ્યઘાતસ્ય, પુદ્ગલદ્રવ્યઘાતે જીવગુણઘાતસ્ય ચ દુર્નિવારત્વાત્ . યદ્યેવં તર્હિ કુતઃ સમ્યગ્દ્રષ્ટેર્ભવતિ રાગો વિષયેષુ ? ન કુતોઽપિ . તર્હિ રાગસ્ય કતરા ખાનિઃ ? રાગદ્વેષમોહા હિ જીવસ્યૈવાજ્ઞાનમયાઃ પરિણામાઃ, તતઃ પરદ્રવ્યત્વાદ્વિષયેષુ ન સન્તિ, અજ્ઞાનાભાવાત્સમ્યગ્દ્રષ્ટૌ તુ ન ભવન્તિ . એવં તે વિષયેષ્વસન્તઃ સમ્યગ્દ્રષ્ટેર્ન ભવન્તો, ન ભવન્ત્યેવ . પુદ્ગલદ્રવ્યકા નાશ નહીં હોતા (યહ તો સ્પષ્ટ હૈ); ઇસલિયે ઇસપ્રકાર યહ સિદ્ધ હોતા હૈ કિ – ‘દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્ર પુદ્ગલદ્રવ્યમેં નહીં હૈં’ ક્યોંકિ, યદિ ઐસા ન હો તો દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રકા ઘાત હોને પર પુદ્ગલદ્રવ્યકા ઘાત, ઔર પુદ્ગલદ્રવ્યકે ઘાત હોને પર દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રકા અવશ્ય હી ઘાત હોના ચાહિયે. ઐસા હોનેસે જીવકે જો જિતને ગુણ હૈં વે સબ પરદ્રવ્યોંમેં નહીં હૈં યહ ઇસ ભલીભાંતિ દેખતે-માનતે હૈં; ક્યોંકિ, યદિ ઐસા ન હો તો, યહાઁ ભી જીવકે ગુણોંકા ઘાત હોને પર પુદ્ગલદ્રવ્યકા ઘાત, ઔર પુદ્ગલદ્રવ્યકે ઘાત હોને પર જીવકે ગુણકા ઘાત હોના અનિવાર્ય હો જાય. (કિન્તુ ઐસા નહીં હોતા, ઇસસે સિદ્ધ હુઆ કિ જીવકે કોઈ ગુણ પુદ્ગલદ્રવ્યમેં નહીં હૈં.)

પ્રશ્ન : — યદિ ઐસા હૈ તો સમ્યગ્દૃષ્ટિકો વિષયોંમેં રાગ કિસ કારણસે હોતા હૈ ? ઉત્તર : — કિસી ભી કારણસે નહીં હોતા. (પ્રશ્ન : — ) તબ ફિ ર રાગકી ખાન (ઉત્પત્તિ સ્થાન) કૌનસી હૈ ? (ઉત્તર : — ) રાગ-દ્વેષ-મોહ, જીવકે હી અજ્ઞાનમય પરિણામ હૈં (અર્થાત્ જીવકા અજ્ઞાન હી રાગાદિકો ઉત્પન્ન કરનેકી ખાન હૈ); ઇસલિયે વે રાગ-દ્વેષ-મોહ, વિષયોંમેં નહીં હૈં, ક્યોંકિ વિષય પરદ્રવ્ય હૈં, ઔર વે સમ્યગ્દૃષ્ટિમેં (ભી) નહીં હૈં ક્યોંકિ ઉસકે અજ્ઞાનકા અભાવ હૈ; ઇસપ્રકાર રાગ- દ્વેષ-મોહ, વિષયોંમેં ન હોનેસે ઔર સમ્યગ્દૃષ્ટિકે (ભી) ન હોનેસે, (વે) હૈં હી નહીં.

ભાવાર્થ : — આત્માકે અજ્ઞાનમય પરિણામરૂપ રાગ-દ્વેષ-મોહ ઉત્પન્ન હોને પર આત્માકે દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રાદિ ગુણોંકા ઘાત હોતા હૈ, કિન્તુ ગુણોંકે ઘાત હોને પર ભી અચેતન પુદ્ગલદ્રવ્યકા ઘાત નહીં હોતા; ઔર પુદ્ગલદ્રવ્યકે ઘાત હોને પર દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રાદિકા ઘાત નહીં હોતા; ઇસલિયે જીવકે કોઈ ભી ગુણ પુદ્ગલદ્રવ્યમેં નહીં હૈં. ઐસા જાનતે હુએ સમ્યગ્દૃષ્ટિકો અચેતન વિષયોંમેં રાગાદિક નહીં હોતે. રાગ-દ્વેષ-મોહ, પુદ્ગલદ્રવ્યમેં નહીં હૈં, વે જીવકે હી અસ્તિત્વમેં અજ્ઞાનસે ઉત્પન્ન હોતે હૈં; જબ અજ્ઞાનકા અભાવ હો જાતા હૈ અર્થાત્ સમ્યગ્દૃષ્ટિ હોતા હૈ, તબ રાગ-દ્વેષાદિ ઉત્પન્ન હોતે હૈં. ઇસપ્રકાર રાગ-દ્વેષ-મોહ ન તો પુદ્ગલદ્રવ્યમેં હૈં ઔર ન સમ્યગ્દૃષ્ટિમેં ભી હોતે હૈં, ઇસલિયે શુદ્ધદ્રવ્યદૃષ્ટિસે દેખને પર વે હૈં હી નહીં, ઔર પર્યાયદૃષ્ટિસે દેખને પર વે જીવકો અજ્ઞાન અવસ્થામેં હૈં. ઐસા જાનના ચાહિયે..૩૬૬ સે ૩૭૧..

૫૨૦