અણ્ણદવિએણ અણ્ણદવિયસ્સ ણો કીરએ ગુણુપ્પાઓ . તમ્હા દુ સવ્વદવ્વા ઉપ્પજ્જંતે સહાવેણ ..૩૭૨..
ન ચ જીવસ્ય પરદ્રવ્યં રાગાદીનુત્પાદયતીતિ શંક્યમ્; અન્યદ્રવ્યેણાન્યદ્રવ્યગુણોત્પાદ- કરણસ્યાયોગાત્; સર્વદ્રવ્યાણાં સ્વભાવેનૈવોત્પાદાત્ . તથા હિ — મૃત્તિકા કુમ્ભભાવેનોત્પદ્યમાના કિં કુમ્ભકારસ્વભાવેનોત્પદ્યતે, કિં મૃત્તિકાસ્વભાવેન ? યદિ કુમ્ભકારસ્વભાવેનોત્પદ્યતે તદા કુમ્ભકરણાહંકારનિર્ભરપુરુષાધિષ્ઠિતવ્યાપૃતકરપુરુષશરીરાકારઃ કુમ્ભઃ સ્યાત્ . ન ચ તથાસ્તિ,
ભાવાર્થ : — રાગ-દ્વેષ ચેતનકે હી પરિણામ હૈં. અન્ય દ્રવ્ય આત્માકો રાગ-દ્વેષ ઉત્પન્ન નહીં કરા સકતા; ક્યોંકિ સર્વ દ્રવ્યોંકી ઉત્પત્તિ અપને અપને સ્વભાવસે હી હોતી હૈ, અન્ય દ્રવ્યમેં અન્ય દ્રવ્યકે ગુણપર્યાયોંકી ઉત્પત્તિ નહીં હોતી..૨૧૯..
અબ, ઇસી અર્થકો ગાથા દ્વારા કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — [અન્યદ્રવ્યેણ ] અન્ય દ્રવ્યસે [અન્યદ્રવ્યસ્ય ] અન્ય દ્રવ્યકે [ગુણોત્પાદઃ ] ગુણકી ઉત્પત્તિ [ન ક્રિયતે ] નહીં કી જા સકતી; [તસ્માત્ તુ ] ઇસસે (યહ સિદ્ધાન્ત હુઆ કિ) [સર્વદ્રવ્યાણિ ] સર્વ દ્રવ્ય [સ્વભાવેન ] અપને અપને સ્વભાવસે [ઉત્પદ્યંતે ] ઉત્પન્ન હોતે હૈં.
ટીકા : — ઔર ભી ઐસી શંકા નહીં કરની ચાહિયે કિ – પરદ્રવ્ય જીવકો રાગાદિ ઉત્પન્ન કરતે હૈં; ક્યોંકિ અન્ય દ્રવ્યકે દ્વારા અન્ય દ્રવ્યકે ગુણોંકો ઉત્પન્ન કરનેકી અયોગ્યતા હૈ; ક્યોંકિ સર્વ દ્રવ્યોંકા સ્વભાવસે હી ઉત્પાદ હોતા હૈ. યહ બાત દૃષ્ટાન્તપૂર્વક સમઝાઈ જા રહી હૈ : —
મિટ્ટી ઘટભાવરૂપસે ઉત્પન્ન હોતી હુઈ કુમ્હારકે સ્વભાવસે ઉત્પન્ન હોતી હૈ યા મિટ્ટીકે ? યદિ કુમ્હારકે સ્વભાવસે ઉત્પન્ન હોતી હો તો જિસમેં ઘટકો બનાનેકે અહંકારસે ભરા હુઆ પુરુષ વિદ્યમાન હૈ ઔર જિસકા હાથ (ઘડા બનાનેકા) વ્યાપાર કરતા હૈ, ઐસે પુરુષકે શરીરાકાર ઘટ હોના ચાહિયે. પરન્તુ ઐસા તો નહીં હોતા, ક્યોંકિ અન્યદ્રવ્યકે સ્વભાવસે કિસી દ્રવ્યકે પરિણામકા ઉત્પાદ દેખનેમેં નહીં આતા. યદિ ઐસા હૈ તો ફિ ર મિટ્ટી કુમ્હારકે
૫૨૨