તં પ્રકાશયિતુમાયાતિ; કિન્તુ વસ્તુસ્વભાવસ્ય પરેણોત્પાદયિતુમશક્યત્વાત્ પરમુત્પાદયિતુમશક્તત્વાચ્ચ યથા તદસન્નિધાને તથા તત્સન્નિધાનેઽપિ સ્વરૂપેણૈવ પ્રકાશતે . સ્વરૂપેણૈવ પ્રકાશમાનસ્ય ચાસ્ય વસ્તુસ્વભાવાદેવ વિચિત્રાં પરિણતિમાસાદયન્ કમનીયોઽકમનીયો વા ઘટપટાદિર્ન મનાગપિ વિક્રિયાયૈ કલ્પ્યતે . તથા બહિરર્થાઃ શબ્દો, રૂપં, ગન્ધો, રસઃ, સ્પર્શો, ગુણદ્રવ્યે ચ, દેવદત્તો યજ્ઞદત્તમિવ હસ્તે ગૃહીત્વા, ‘માં શૃણુ, માં પશ્ય, માં જિઘ્ર, માં રસય, માં સ્પૃશ, માં બુધ્યસ્વ’ ઇતિ સ્વજ્ઞાને નાત્માનં પ્રયોજયન્તિ, ન ચાત્માપ્યયઃકાન્તોપલકૃષ્ટાયઃસૂચીવત્ સ્વસ્થાનાત્પ્રચ્યુત્ય તાન્ જ્ઞાતુમાયાતિ; કિન્તુ વસ્તુસ્વભાવસ્ય પરેણોત્પાદયિતુમશક્યત્વાત્ પરમુત્પાદયિતુમશક્ત ત્વાચ્ચ યથા તદસન્નિધાને તથા તત્સન્નિધાનેઽપિ સ્વરૂપેણૈવ જાનીતે . સ્વરૂપેણૈવ જાનતશ્ચાસ્ય વસ્તુસ્વભાવાદેવ વિચિત્રાં પરિણતિમાસાદયન્તઃ કમનીયા અકમનીયા વા શબ્દાદયો બહિરર્થા ન મનાગપિ વિક્રિયાયૈ દીપકકો સ્વપ્રકાશનમેં (અર્થાત્ બાહ્યપદાર્થકો પ્રકાશિત કરનેકે કાર્યમેં) નહીં લગાતા કિ ‘તૂ મુઝે પ્રકાશિત કર’, ઔર દીપક ભી લોહચુમ્બક – પાષાણસે ખીંચી ગઈ લોહેકી સુઈકી ભાંતિ અપને સ્થાનસે ચ્યુત હોકર ઉસે ( – બાહ્યપદાર્થકો) પ્રકાશિત કરને નહીં જાતા; પરન્તુ, વસ્તુસ્વભાવ દૂસરેસે ઉત્પન્ન નહીં કિયા જા સકતા, ઇસલિયે તથા વસ્તુસ્વભાવ પરકો ઉત્પન્ન નહીં કર સકતા ઇસલિયે, દીપક જૈસે બાહ્યપદાર્થકી અસમીપતામેં અપને સ્વરૂપસે હી પ્રકાશતા હૈ. ઉસીપ્રકાર બાહ્યપદાર્થકી સમીપતામેં ભી અપને સ્વરૂપસે હી પ્રકાશતા હૈ (ઇસપ્રકાર) અપને સ્વરૂપસે હી પ્રકાશતા હૈ ઐસે દીપકકો, વસ્તુસ્વભાવસે હી વિચિત્ર પરિણતિકો પ્રાપ્ત હોતા હુઆ મનોહર યા અમનોહર ઘટપટાદિ બાહ્યપદાર્થ કિંચિત્માત્ર ભી વિક્રિયા ઉત્પન્ન નહીં કરતા.

ઇસીપ્રકાર દાર્ષ્ટાન્ત કહતે હૈં : બાહ્ય પદાર્થ — શબ્દ, રૂપ, ગંધ, રસ, સ્પર્શ તથા ગુણ ઔર દ્રવ્ય — , જૈસે દેવદત્ત યજ્ઞદત્તકો હાથ પકડકર કિસી કાર્યમેં લગાતા હૈ ઉસીપ્રકાર, આત્માકો સ્વજ્ઞાનમેં (બાહ્યપદાર્થોંકે જાનનેકે કાર્યમેં) નહીં લગાતે કિ ‘તૂ મુઝે સુન, તૂ મુઝે દેખ, તૂ મુઝે સૂંઘ, તૂ મુઝે ચખ, તૂ મુઝે સ્પર્શ કર, તૂ મુઝે જાન,’ ઔર આત્મા ભી લોહચુમ્બક-પાષાણસે ખીંચી ગઈ લોહેકી સુઈકી ભાઁતિ અપને સ્થાનસે ચ્યુત હોકર ઉન્હેં ( – બાહ્યપદાર્થોંકો) જાનનેકો નહીં જાતા; પરન્તુ વસ્તુસ્વભાવ પરકે દ્વારા ઉત્પન્ન નહીં કિયા જા સકતા, ઇસલિયે તથા વસ્તુસ્વભાવ પરકો ઉત્પન્ન નહીં કર સકતા ઇસલિયે, આત્મા જૈસે બાહ્ય પદાર્થોંકી અસમીપતામેં (અપને સ્વરૂપસે હી જાનતા હૈ) ઉસીપ્રકાર બાહ્યપદાર્થોંકી સમીપતામેં ભી અપને સ્વરૂપસે હી જાનતા હૈ. (ઇસપ્રકાર) અપને સ્વરૂપસે હી જાનતે હુએ ઉસ (આત્મા) કો, વસ્તુસ્વભાવસે હી વિચિત્ર પરિણતિકો પ્રાપ્ત મનોહર અથવા અમનોહર શબ્દાદિ બાહ્યપદાર્થ કિંચિત્માત્ર ભી વિક્રિયા ઉત્પન્ન નહીં કરતે.

૫૩૦