કલ્પ્યેરન્ . એવમાત્મા પ્રદીપવત્ પરં પ્રતિ ઉદાસીનો નિત્યમેવેતિ વસ્તુસ્થિતિઃ, તથાપિ યદ્રાગદ્વેષૌ તદજ્ઞાનમ્ .
યાયાત્કામપિ વિક્રિયાં તત ઇતો દીપઃ પ્રકાશ્યાદિવ .
રાગદ્વેષમયીભવન્તિ સહજાં મુંચન્ત્યુદાસીનતામ્ ..૨૨૨..
ઇસપ્રકાર આત્મા દીપકકી ભાંતિ પરકે પ્રતિ સદા ઉદાસીન (અર્થાત્ સમ્બન્ધરહિત; તટસ્થ) હૈ — ઐસી વસ્તુસ્થિતિ હૈ, તથાપિ જો રાગ-દ્વેષ હોતા હૈ સો અજ્ઞાન હૈ.
ભાવાર્થ : — શબ્દાદિક જડ પુદ્ગલદ્રવ્યકે ગુણ હૈં. વે આત્માસે કહીં યહ નહીં કહતે, કિ ‘તૂ હમેં ગ્રહણ કર (અર્થાત્ તૂ હમેં જાન)’; ઔર આત્મા ભી અપને સ્થાનસે ચ્યુત હોકર ઉન્હેં ગ્રહણ કરનેકે લિયે ( – જાનનેકે લિયે) ઉનકી ઓર નહીં જાતા. જૈસે શબ્દાદિક સમીપ ન હોં તબ આત્મા અપને સ્વરૂપસે હી જાનતા હૈ, ઇસપ્રકાર શબ્દાદિક સમીપ હોં તબ ભી આત્મા અપને સ્વરૂપસે હી જાનતા હૈ. ઇસપ્રકાર અપને સ્વરૂપસે હી જાનનેવાલે ઐસે આત્માકો અપને અપને સ્વભાવસે હી પરિણમિત હોતે હુએ શબ્દાદિક કિંચિત્માત્ર ભી વિકાર નહીં કરતે, જૈસે કિ અપને સ્વરૂપસે હી પ્રકાશિત હોનેવાલે દીપકકો ઘટપટાદિ પદાર્થ વિકાર નહીં કરતે. ઐસા વસ્તુસ્વભાવ હૈ, તથાપિ જીવ શબ્દકો સુનકર, રૂપકો દેખકર, ગંધકો સૂંઘકર, રસકા સ્વાદ લેકર, સ્પર્શકો છૂકર, ગુણ- દ્રવ્યકો જાનકર, ઉન્હેં અચ્છા બુરા માનકર રાગ-દ્વેષ કરતા હૈ, વહ અજ્ઞાન હી હૈ..૩૭૩ સે ૩૮૨..
અબ, ઇસી અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [પૂર્ણ-એક-અચ્યુત-શુદ્ધ-બોધ-મહિમા અયં બોધો ] પૂર્ણ, એક, અચ્યુત ઔર ( – નિર્વિકાર) જ્ઞાન જિસકી મહિમા હૈ ઐસા યહ જ્ઞાયક આત્મા [તતઃ ઇતઃ બોધ્યાત્ ] ઉન (અસમીપવર્તી) યા ઇન (સમીપવર્તી) જ્ઞેય પદાર્થોંસે [કામ્ અપિ વિક્રિયાં ન યાયાત્ ] કિંચિત્ માત્ર ભી વિક્રિયાકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા, [દીપઃ પ્રકાશ્યાત્ ઇવ ] જૈસે દીપક પ્રકાશ્ય ( – પ્રકાશિત હોને યોગ્ય ઘટપટાદિ) પદાર્થોંસે વિક્રિયાકો પ્રાપ્ત નહીં હોતા. તબ ફિ ર [તદ્-વસ્તુસ્થિતિ-બોધ-વન્ધ્ય- ધિષણાઃ એતે અજ્ઞાનિનઃ ] જિનકી બુદ્ધિ ઐસી વસ્તુસ્થિતિકે જ્ઞાનસે રહિત હૈ, ઐસે યહ અજ્ઞાની જીવ [કિમ્ સહજામ્ ઉદાસીનતામ્ મુંચન્તિ, રાગદ્વેષમયીભવન્તિ ] અપની સહજ ઉદાસીનતાકો ક્યોં છોડતે હૈં તથા રાગદ્વેષમય ક્યોં હોતે હૈં ? (ઇસપ્રકાર આચાર્યદેવને સોચ કિયા હૈ.)