પૂર્વાગામિસમસ્તકર્મવિકલા ભિન્નાસ્તદાત્વોદયાત્ .
વિન્દન્તિ સ્વરસાભિષિક્ત ભુવનાં જ્ઞાનસ્ય સંચેતનામ્ ..૨૨૩..
ભાવાર્થ : — જૈસે દીપકકા સ્વભાવ ઘટપટાદિકો પ્રકાશિત કરનેકા હૈ, ઉસીપ્રકાર જ્ઞાનકા સ્વભાવ જ્ઞેયકો જાનનેકા હી હૈ. ઐસા વસ્તુસ્વભાવ હૈ. જ્ઞેયકો જાનનેમાત્રસે જ્ઞાનમેં વિકાર નહીં હોતા. જ્ઞેયોંકો જાનકર, ઉન્હેં અચ્છા-બુરા માનકર, આત્મા રાગીદ્વેષી – વિકારી હોતા હૈ જો કિ અજ્ઞાન હૈ. ઇસલિયે આચાર્યદેવને સોચ કિયા હૈ કિ — ‘વસ્તુકા સ્વભાવ તો ઐસા હૈ, ફિ ર ભી યહ આત્મા અજ્ઞાની હોકર રાગદ્વેષરૂપ ક્યોં પરિણમિત હોતા હૈ ? અપની સ્વાભાવિક ઉદાસીન-અવસ્થારૂપ ક્યોં નહીં રહતા ?’ ઇસ પ્રકાર આચાર્યદેવને જો સોચ કિયા હૈ સો ઉચિત હી હૈ, ક્યોંકિ જબ તક શુભ રાગ હૈ તબ તક પ્રાણિયોંકો અજ્ઞાનસે દુઃખી દેખકર કરુણા ઉત્પન્ન હોતી હૈ ઔર ઉસસે સોચ ભી હોતા હૈ.૨૨૨.
અબ, આગામી કથનકા સૂચક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [રાગ-દ્વેષ-વિભાવ-મુક્ત-મહસઃ ] જિનકા તેજ રાગદ્વેષરૂપી વિભાવસે રહિત હૈ, [નિત્યં સ્વભાવ-સ્પૃશઃ ] જો સદા (અપને ચૈતન્યચમત્કારમાત્ર) સ્વભાવકો સ્પર્શ કરનેવાલે હૈં, [પૂર્વ-આગામિ-સમસ્ત-કર્મ-વિકલાઃ ] જો ભૂતકાલકે તથા ભવિષ્યકાલકે સમસ્ત કર્મોંસે રહિત હૈં ઔર [તદાત્વ-ઉદયાત્ ભિન્નાઃ ] જો વર્તમાન કાલકે કર્મોદયસે ભિન્ન હૈં, [દૂર-આરૂઢ-ચરિત્ર- વૈભવ-બલાત્ જ્ઞાનસ્ય સઞ્ચેતનામ્ વિન્દન્તિ ] વે ( – ઐસે જ્ઞાની – ) અતિ પ્રબલ ચારિત્રકે વૈભવકે બલસે જ્ઞાનકી સંચેતનાકા અનુભવ કરતે હૈં – [ચંચત્-ચિદ્-અર્ચિર્મયીં ] જો જ્ઞાનચેતના-ચમકતી હુઈ ચૈતન્યજ્યોતિમય હૈ ઔર [સ્વ-રસ-અભિષિક્ત-ભુવનામ્ ] જિસને અપને (જ્ઞાનરૂપી) રસસે સમસ્ત લોકકો સીંચા હૈ.
ભાવાર્થ : — જિનકા રાગ-દ્વેષ દૂર હો ગયા, અપને ચૈતન્યસ્વભાવકો જિન્હોંને અંગીકાર કિયા ઔર અતીત, અનાગત તથા વર્તમાન કર્મકા મમત્વ દૂર હો ગયા હૈ ઐસે જ્ઞાની સર્વ પરદ્રવ્યોંસે અલગ હોકર ચારિત્ર અંગીકાર કરતે હૈં. ઉસ ચારિત્રકે બલસે, કર્મચેતના ઔર કર્મફલચેતનાસે ભિન્ન જો અપની ચૈતન્યકી પરિણમનસ્વરૂપ જ્ઞાનચેતના હૈ ઉસકા અનુભવ કરતે હૈં.
યહાઁ યહ તાત્પર્ય સમઝના ચાહિએ કિ : – જીવ પહલે તો કર્મચેતના ઔર કર્મફલચેતનાસે ભિન્ન અપની જ્ઞાનચેતનાકા સ્વરૂપ આગમ-પ્રમાણ, અનુમાન-પ્રમાણ ઔર સ્વસંવેદનપ્રમાણસે જાનતા હૈ ઔર ઉસકા શ્રદ્ધાન (પ્રતીતિ) દૃઢ કરતા હૈ; યહ તો અવિરત, દેશવિરત, ઔર પ્રમત્ત અવસ્થામેં
૫૩૨