યઃ ખલુ પુદ્ગલકર્મવિપાકભવેભ્યો ભાવેભ્યશ્ચેતયિતાત્માનં નિવર્તયતિ, સ તત્કારણભૂતં પૂર્વં કર્મ પ્રતિક્રામન્ સ્વયમેવ પ્રતિક્રમણં ભવતિ . સ એવ તત્કાર્યભૂતમુત્તરં કર્મ પ્રત્યાચક્ષાણઃ પ્રત્યાખ્યાનં ભવતિ . સ એવ વર્તમાનં કર્મવિપાકમાત્મનોઽત્યન્તભેદેનોપલભમાનઃ આલોચના ભવતિ . એવમયં નિત્યં પ્રતિક્રામન્, નિત્યં પ્રત્યાચક્ષાણો, નિત્યમાલોચયંશ્ચ, પૂર્વકર્મકાર્યેભ્ય ઉત્તરકર્મકારણેભ્યો ભાવેભ્યોઽત્યન્તં નિવૃત્તઃ, વર્તમાનં કર્મવિપાકમાત્મનોઽત્યન્તભેદેનોપલભમાનઃ, સ્વસ્મિન્નેવ ખલુ જ્ઞાનસ્વભાવે નિરન્તરચરણાચ્ચારિત્રં ભવતિ . ચારિત્રં તુ ભવન્ સ્વસ્ય જ્ઞાનમાત્રસ્ય ચેતનાત્ સ્વયમેવ જ્ઞાનચેતના ભવતીતિ ભાવઃ . ચ ] સદા પ્રતિક્રમણ કરતા હૈ ઔર [નિત્યમ્ આલોચયતિ ] સદા આલોચના કરતા હૈ, [સઃ ચેતયિતા ] વહ આત્મા [ખલુ ] વાસ્તવમેં [ચરિત્રં ભવતિ ] ચારિત્ર હૈ.

ટીકા : — જો આત્મા પુદ્ગલકર્મકે વિપાક (ઉદય) સે હુયે ભાવોંસે અપનેકો છુડાતા હૈ ( – દૂર રખતા હૈ), વહ આત્મા ઉન ભાવોંકે કારણભૂત પૂર્વકર્મોંકો (ભૂતકાલકે કર્મોંકો) પ્રતિક્રમતા હુઆ સ્વયં હી પ્રતિક્રમણ હૈ; વહી આત્મા, ઉન ભાવોંકે કાર્યભૂત ઉત્તરકર્મોંકો (ભવિષ્યકાલકે કર્મોંકો) પ્રત્યાખ્યાનરૂપ કરતા હુઆ પ્રત્યાખ્યાન હૈ; વહી આત્મા, વર્તમાન કર્મવિપાકકો અપનેસે ( – આત્માસે) અત્યન્ત ભેદપૂર્વક અનુભવ કરતા હુઆ, આલોચના હૈ. ઇસપ્રકાર વહ આત્મા સદા પ્રતિક્રમણ કરતા હુઆ, સદા પ્રત્યાખ્યાન કરતા હુઆ ઔર સદા આલોચના કરતા હુઆ, પૂર્વકર્મોંકે કાર્યરૂપ ઔર ઉત્તરકર્મોંકે કારણરૂપ ભાવોંસે અત્યન્ત નિવૃત્ત હોતા હુઆ, વર્તમાન કર્મવિપાકકો અપનેસે (આત્માસે) અત્યન્ત ભેદપૂર્વક અનુભવ કરતા હુઆ, અપનેમેં હી — જ્ઞાનસ્વભાવમેં હી — નિરન્તર ચરનેસે (-આચરણ કરનેસે) ચારિત્ર હૈ (અર્થાત્ સ્વયં હી ચારિત્રસ્વરૂપ હૈ). ઔર ચારિત્રસ્વરૂપ હોતા હુઆ અપનેકો – જ્ઞાનમાત્રકો – ચેતતા (અનુભવ કરતા) હૈ, ઇસલિયે (વહ આત્મા) સ્વયં હી જ્ઞાનચેતના હૈ, ઐસા આશય હૈ.

ભાવાર્થ : — ચારિત્રમેં પ્રતિક્રમણ, પ્રત્યાખ્યાન ઔર આલોચનાકા વિધાન હૈ. ઉસમેં, પહલે લગે હુએ દોષોંસે આત્માકો નિવૃત્ત કરના સો પ્રતિક્રમણ હૈ, ભવિષ્યમેં દોષ લગાનેકા ત્યાગ કરના સો પ્રત્યાખ્યાન હૈ ઔર વર્તમાન દોષસે આત્માકો પૃથક્ કરના સો આલોચના હૈ. યહાઁ નિશ્ચયચારિત્રકો પ્રધાન કરકે કથન હૈ; ઇસલિયે નિશ્ચયસે વિચાર કરને પર, જો આત્મા ત્રિકાલકે કર્મોંસે અપનેકો ભિન્ન જાનતા હૈ, શ્રદ્ધા કરતા હૈ ઔર અનુભવ કરતા હૈ, વહ આત્મા સ્વયં હી પ્રતિક્રમણ હૈ, સ્વયં હી પ્રત્યાખ્યાન હૈ ઔર સ્વયં હી આલોચના હૈ. ઇસપ્રકાર પ્રતિક્રમણસ્વરૂપ, પ્રત્યાખ્યાનસ્વરૂપ ઔર આલોચનાસ્વરૂપ આત્માકા નિરંતર અનુભવન હી નિશ્ચયચારિત્ર હૈ. જો યહ નિશ્ચયચારિત્ર હૈ, વહી જ્ઞાનચેતના (અર્થાત્ જ્ઞાનકા અનુભવન) હૈ. ઉસી