ભાવાર્થ : — યહાઁ જ્ઞાનકો સમસ્ત પરદ્રવ્યોંસે ભિન્ન ઔર અપની પર્યાયોંસે અભિન્ન બતાયા હૈ, ઇસલિએ અતિવ્યાપ્તિ ઔર અવ્યાપ્તિ નામક લક્ષણ-દોષ દૂર હો ગયે. આત્માકા લક્ષણ ઉપયોગ હૈ, ઔર ઉપયોગમેં જ્ઞાન પ્રધાન હૈ; વહ (જ્ઞાન) અન્ય અચેતન દ્રવ્યોંમેં નહીં હૈ, ઇસલિયે વહ અતિવ્યાપ્તિવાલા નહીં હૈ, ઔર અપની સર્વ અવસ્થાઓંમેં હૈ; ઇસલિએ અવ્યાપ્તિવાલા નહીં હૈ. ઇસપ્રકાર જ્ઞાનલક્ષણ કહનેસે અતિવ્યાપ્તિ ઔર અવ્યાપ્તિ દોષ નહીં આતે.
યહાઁ જ્ઞાનકો હી પ્રધાન કરકે આત્માકા અધિકાર હૈ, ક્યોંકિ જ્ઞાનલક્ષણસે હી આત્મા સર્વ પરદ્રવ્યોંસે ભિન્ન અનુભવગોચર હોતા હૈ. યદ્યપિ આત્મામેં અનન્ત ધર્મ હૈં, તથાપિ ઉનમેંસે કિતને હી તો છદ્મસ્થકે અનુભવગોચર હી નહીં હૈં. ઉન ધર્મોંકે કહનેસે છદ્મસ્થ જ્ઞાની આત્માકો કૈસે પહિચાન સકતા હૈ ? ઔર કિતને હી ધર્મ અનુભવગોચર હૈં, પરન્તુ ઉનમેંસે કિતને હી તો — અસ્તિત્વ, વસ્તુત્વ, પ્રમેયત્વ આદિ તો — અન્ય દ્રવ્યોંકે સાથ સામાન્ય અર્થાત્ સમાન હી હૈં, ઇસલિયે ઉનકે કહનેસે પૃથક્ આત્મા નહીં જાના જા સકતા, ઔર કિતને હી (ધર્મ) પરદ્રવ્યકે નિમિત્તસે હુયે હૈં ઉન્હેં કહનેસે પરમાર્થભૂત આત્માકા શુદ્ધ સ્વરૂપ કૈસે જાના જા સકતા હૈ ? ઇસલિએ જ્ઞાનકે કહનેસે હી છદ્મસ્થ જ્ઞાની આત્માકો પહિચાન સકતા હૈ.
યહાઁ જ્ઞાનકો આત્માકા લક્ષણ કહા હૈ ઇતના હી નહીં, કિન્તુ જ્ઞાનકો હી આત્મા કહા હૈ; ક્યોંકિ અભેદવિવક્ષામેં ગુણગુણીકા અભેદ હોનેસે, જ્ઞાન હૈ સો હી આત્મા હૈ. અભેદવિવક્ષામેં ચાહે જ્ઞાન કહો યા આત્મા — કોઈ વિરોધ નહીં હૈ; ઇસલિયે યહાઁ જ્ઞાન કહનેસે આત્મા હી સમઝના ચાહિએ.
ટીકામેં અન્તમેં યહ કહા ગયા હૈ કિ — જો, અપનેમેં અનાદિ અજ્ઞાનસે હોનેવાલી શુભાશુભ ઉપયોગરૂપ પરસમયકી પ્રવૃત્તિકો દૂર કરકે, સમ્યગ્દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્રમેં પ્રવૃત્તિરૂપ સ્વસમયકો પ્રાપ્ત કરકે, ઐસે સ્વસમયરૂપ પરિણમનસ્વરૂપ મોક્ષમાર્ગમેં અપનેકો પરિણમિત કરકે, સમ્પૂર્ણવિજ્ઞાનઘનસ્વભાવકો પ્રાપ્ત હુઆ હૈ, ઔર જિસમેં કોઈ ત્યાગ-ગ્રહણ નહીં હૈ, ઐસે સાક્ષાત્ સમયસારસ્વરૂપ, પરમાર્થભૂત, નિશ્ચલ રહા હુઆ, શુદ્ધ, પૂર્ણ જ્ઞાનકો (પૂર્ણ આત્મદ્રવ્યકો) દેખના ચાહિએ. યહાઁ ‘દેખના’ તીન પ્રકારસે સમઝના ચાહિએ. (૧) શુદ્ધનયકા જ્ઞાન કરકે પૂર્ણ જ્ઞાનકા શ્રદ્ધાન કરના સો પ્રથમ પ્રકારકા દેખના હૈ. વહ અવિરત આદિ અવસ્થામેં ભી હોતા હૈ. (૨) જ્ઞાન-શ્રદ્ધાન હોનેકે બાદ બાહ્ય સર્વ પરિગ્રહકા ત્યાગ કરકે ઉસકા ( – પૂર્ણ જ્ઞાનકા) અભ્યાસ કરના, ઉપયોગકો જ્ઞાનમેં હી સ્થિર કરના, જૈસા શુદ્ધનયસે
૫૭૪