મોક્ખપહે અપ્પાણં ઠવેહિ તં ચેવ ઝાહિ તં ચેય .
આસંસારાત્પરદ્રવ્યે રાગદ્વેષાદૌ નિત્યમેવ સ્વપ્રજ્ઞાદોષેણાવતિષ્ઠમાનમપિ, સ્વપ્રજ્ઞાગુણેનૈવ તતો દ્રવ્યલિંગકા પક્ષ છુડાનેકા ઉપદેશ દિયા હૈ કિ — ભેખમાત્રસે (વેશમાત્રસે, બાહ્યવ્રતમાત્રસે) મોક્ષ નહીં હોતા. પરમાર્થ મોક્ષમાર્ગ તો આત્માકે પરિણામ જો દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્ર હૈં વહી હૈ. વ્યવહાર આચારસૂત્રકે કથનાનુસાર જો મુનિ-શ્રાવકકે બાહ્ય વ્રત હૈં, વે વ્યવહારસે નિશ્ચયમોક્ષમાર્ગકે સાધક હૈં; ઉન વ્રતોંકો યહાઁ નહીં છુડાયા હૈ, કિન્તુ યહ કહા હૈ કિ ઉન વ્રતોંકા ભી મમત્વ છોડકર પરમાર્થ મોક્ષમાર્ગમેં લગનેસે મોક્ષ હોતા હૈ, કેવલ વેશમાત્રસે – વ્રતમાત્રસે મોક્ષ નહીં હોતા..૪૧૧.. અબ, ઇસી અર્થકો દૃઢ કરનેવાલી આગામી ગાથાકા સૂચક શ્લોક કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [આત્મનઃ તત્ત્વમ્ દર્શન-જ્ઞાન-ચારિત્ર-ત્રય-આત્મા ] આત્માકા તત્ત્વ દર્શનજ્ઞાનચારિત્રત્રયાત્મક હૈ (અર્થાત્ આત્માકા યથાર્થ રૂપ દર્શન, જ્ઞાન ઔર ચારિત્રકે ત્રિકસ્વરૂપ હૈ); [મુમુક્ષુણા મોક્ષમાર્ગઃ એકઃ એવ સદા સેવ્યઃ ] ઇસલિયે મોક્ષકે ઇચ્છુક પુરુષકો (યહ દર્શનજ્ઞાનચારિત્રસ્વરૂપ) મોક્ષમાર્ગ એક હી સદા સેવન કરને યોગ્ય હૈ.૨૩૯.
અબ, ઇસી ઉપદેશકો ગાથા દ્વારા કહતે હૈં : —
ગાથાર્થ : — (હે ભવ્ય !) [મોક્ષપથે ] તૂ મોક્ષમાર્ગમેં [આત્માનં સ્થાપય ] અપને આત્માકો સ્થાપિત કર, [તં ચ એવ ધ્યાયસ્વ ] ઉસીકા ધ્યાન કર, [તં ચેતયસ્વ ] ઉસીકો ચેત – અનુભવ કર [તત્ર એવ નિત્યં વિહર ] ઔર ઉસીમેં નિરન્તર વિહાર કર; [અન્યદ્રવ્યેષુ મા વિહાર્ષીઃ ] અન્ય દ્રવ્યોંમેં વિહાર મત કર.
ટીકા : — (હે ભવ્ય !) સ્વયં અર્થાત્ અપના આત્મા અનાદિ સંસારસે લેકર અપની પ્રજ્ઞાકે
૫૮૨